Kısa cevap

Uzman mütalaası, davanın taraflarından birinin dava konusu olayla ilgili olarak kendi seçtiği uzmandan aldığı bilimsel görüştür (HMK m. 293; ceza yargılamasında CMK m. 67/6). Kooperatif davalarında genel kurul kararlarının, ortak hesaplarının, bilançonun, maliyet ve şerefiye hesaplarının değerlendirilmesinde ve bilirkişi raporuna itirazın teknik dayanağı olarak kullanılır. Mahkeme mütalaayı diğer delillerle birlikte değerlendirir; hazırlayan uzman duruşmada dinlenebilir.

Yapay zekâ ile özetle: ChatGPT · Perplexity · Claude · Google’da kooperatiflerkanunu.com’u tercih ettiğim kaynak yap

Özet tablo: kooperatif davalarında uzman mütalaası

Konu Kural Dayanak
Dayanak Hukuk davalarında taraflar, dava konusu olayla ilgili olarak uzmanından bilimsel mütalaa alabilir. HMK m. 293/1
Ceza yargılaması Cumhuriyet savcısı, katılan, vekili, şüpheli veya sanık, müdafi ve kanuni temsilci mütalaa alabilir; bilirkişi raporu hakkında da alınabilir. CMK m. 67/6
Süre Mütalaa yargılamanın her aşamasında sunulabilir; sadece bu nedenle ayrıca süre istenemez. HMK m. 293/1
Bilirkişi raporuna karşı talep Raporun tebliğinden itibaren iki hafta; özel veya teknik çalışma gerekiyorsa aynı süre içinde başvurana bir defaya mahsus, en çok iki haftalık ek süre verilebilir. HMK m. 281/1
Uzmanın dinlenmesi Hâkim talep üzerine veya kendiliğinden uzmanı dinleyebilir; geçerli özrü olmadan gelmeyen uzmanın raporu değerlendirilmez. HMK m. 293/2-3
Kooperatif davalarının niteliği 1163 sayılı Kanun’dan doğan hukuk davaları, tarafların tacir olup olmadığına bakılmaksızın ticari davadır; basit muhakeme usulü uygulanır. 1163 s. K. m. 99
Bağımsızlık Mahkemece bilirkişi olarak görevlendirilen kişi, görev süresince o uyuşmazlığın taraflarından uzman görüşü veya danışmanlık işi kabul edemez. Bilirkişilik Yönetmeliği m. 9/2

Uzman mütalaası mı, bilirkişi raporu mu?

Uzman mütalaası Bilirkişi raporu
Kim seçer? Taraf veya vekili Mahkeme, bilirkişilik bölge kurulu listesinden (HMK m. 268)
Dayanak HMK m. 293; CMK m. 67/6 HMK m. 266 vd.; CMK m. 63 vd.
Masraf Mütalaayı isteyen taraf karşılar Yargılama giderleri içinde karşılanır
Mahkeme için değeri Takdiri delil; diğer delillerle birlikte değerlendirilir, uzman dinlenebilir Hâkim diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir (HMK m. 282)
En etkili kullanımı Bilirkişinin incelemediği belgeyi veya yapmadığı hesabı mahkemenin önüne getirmek; ek rapor veya yeni bilirkişi talebini gerekçelendirmek Mahkemenin özel veya teknik bilgi gerektiren konuda görüş alması

Kooperatif davalarında hangi konularda mütalaa istenir?

Mütalaa nasıl hazırlanır? Adım adım

  1. Dosyanın iletilmesi: Dava dilekçeleri, ara kararlar, varsa bilirkişi raporu ve tebliğ tarihi ile vekilin cevaplanmasını istediği sorular.
  2. Süre ve kapsam: Rapor tebliğ edilmişse iki haftalık süre hesaplanır; teknik inceleme gerekiyorsa aynı süre içinde mahkemeden ek süre istenir (HMK m. 281/1).
  3. Belge incelemesi: Anasözleşme, genel kurul tutanakları ve hazirun cetvelleri, yönetim kurulu karar defteri, yevmiye ve büyük defter, bilançolar, ortak cari hesapları, varsa Bakanlık veya müfettiş raporları.
  4. Hesap ve tespit: Her soru için bulgu, dayanak belge ve denetlenebilir hesap tablosu hazırlanır.
  5. Mütalaa raporu: Soru-cevap düzeninde; tespitleri görüşten ayıran, mahkemenin ve karşı tarafın kontrol edebileceği bir rapor.
  6. Duruşma: Mahkeme dinlenmeye karar verirse uzman duruşmaya katılır ve soruları cevaplar (HMK m. 293/2).

Mütalaanın kapsamını ve süresini neler belirler?

  • Dosya hacmi: İncelenecek yıl, genel kurul ve ortak sayısı.
  • Belgelere erişim: Defter ve kayıtlar karşı taraftaysa mahkeme aracılığıyla getirtilmesi gerekebilir.
  • Hesap yoğunluğu: Ortak cari hesapları, maliyet ve şerefiye dağılımı, faiz veya güncelleme hesapları.
  • Süre baskısı: Bilirkişi raporunun tebliğinden itibaren işleyen iki haftalık süre.
  • Bozma kararının istediği inceleme: Yargıtay’ın özel olarak araştırılmasını istediği hususlar.
  • Duruşmada dinlenme: Uzmanın sözlü açıklama yapması gerekip gerekmediği.

Mütalaayı kim hazırlar?

Mütalaalar Kemal Özmen ve Evren Özmen tarafından hazırlanır. Kemal Özmen 1980’den beri serbest muhasebeci mali müşavirdir, kooperatifler üzerine 25’i aşkın kitabı vardır ve uzun yıllar mahkemelerde bilirkişilik yapmıştır; bu raporların bir kısmı Kooperatiflerde Genel Kurul İşlemleri kitabında yayımlanmıştır. Av. Yurdakul Tuncer ile birlikte Kooperatif Davaları kitabını yazmıştır. Evren Özmen (SMMM, TÜRMOB 35675) de mahkemelerde bilirkişi olarak görev yapmıştır; kooperatif muhasebesi, genel kurul ve dış denetim üzerine düzenli yazmaktadır.

Uygulama notu — Özmen Mali Müşavirlik

Mütalaa taraf için hazırlanır, ama mahkemedeki değeri tarafsızlığından gelir: her tespit bir belgeye, her rakam denetlenebilir bir tabloya dayanmalıdır. Mahkemece bilirkişi olarak görevlendirildiğimiz bir uyuşmazlıkta taraflardan mütalaa işi kabul etmeyiz (Bilirkişilik Yönetmeliği m. 9/2); dosyayı incelemeden önce bu kontrolü yaparız.

Gerçek dosyalardan: mahkemenin aradığı cevaplar

Aşağıdaki örnekler, Kemal Özmen’in bilirkişi olarak hazırladığı ve kitabında yayımlanan raporlardandır; kimlik bilgileri çıkarılmıştır. Hepsinde sonucu hukuki tartışmadan çok defter, tutanak ve hesap incelemesi belirlemiştir.

Örnek 1: 34 ortak genel kurula çağrılmadı

Durum: 298 ortaklı bir konut yapı kooperatifinde 34 ortak genel kurula çağrılmamıştı. Kooperatif, bu ortakların konutlarını teslim aldığını ve bu nedenle çağrılmadığını savundu.

İnceleme: Çağrılmayan ortak sayısı ortakların onda birini aşıyordu. Konutun teslimi ortaklığı sona erdirmez; ortaklık devir, ölüm, çıkarılma veya çıkma ile sona erer. Bu ortakların oy, seçme-seçilme ve açıklama isteme hakları engellenmişti. Rapor genel kurulun iptali gerektiği görüşüne vardı; kooperatifin itirazı üzerine verilen ek raporda görüş değişmedi (bilirkişi raporları, 2003).

Örnek 2: Geçmiş borçlara yüzde 7 gecikme faizi

Durum: Genel kurul, geçmiş dönem ortak borçlarına aylık yüzde 7 faiz uygulanması için yönetim kuruluna yetki vermişti; kooperatif aynı kararın daha önce de alındığını savundu.

İnceleme: Önceki tutanaklarda ortak borçlarına ilişkin böyle bir karar bulunamadı; yüzde 7 faiz müteahhit ödemeleriyle ilgiliydi. Ağırlaştırıcı kararın geriye yürütülemeyeceği ve istenen faizin hesabının belgeye dayanmadığı tespit edildi (bilirkişi raporu, 1996). Ayrıntı: Kooperatif aidatı ödenmezse ne olur?

Örnek 3: Bir defada 30.000 dolar ve iyi niyet kuralı

Durum: Yargıtay 11. Hukuk Dairesi (7.5.2002, E. 2002/1407, K. 2002/4508), ortaklardan bir defada istenen ödemenin objektif iyi niyet kurallarına uygun olup olmadığının; kooperatifin genel yapısı, toplanan paralar ve inşaatın durumu incelenerek araştırılmasını istedi.

İnceleme: Ek raporda Bakanlık başmüfettişi raporundaki tahsilat ve harcama verileri, inşaatın niteliği ve ortakların ödeme durumu karşılaştırıldı; ödemenin iyi niyet kurallarına aykırı olmadığı sonucuna varıldı (Kemal Özmen ve Av. Yurdakul Tuncer, 2003). Bozma kararının istediği bu tür bir finansal analiz, uzman mütalaasının en çok fark yarattığı alandır.

Ne olur eğer…?

Uzman mütalaası için mahkemeden ayrıca süre isteyebilir miyim?

Sadece mütalaa alınacağı gerekçesiyle ayrıca süre istenemez (HMK m. 293/1). Bilirkişi raporuna karşı talepte ise özel veya teknik bir çalışma gerekiyorsa, iki haftalık süre içinde başvurarak bir defaya mahsus ve en çok iki haftalık ek süre istenebilir (HMK m. 281/1).

Bilirkişi raporuna itiraz süresini kaçırırsam ne olur?

Rapora karşı talepler tebliğden itibaren iki hafta içinde yapılmalıdır (HMK m. 281/1). Mahkeme eksiklik veya belirsizlik görürse kendiliğinden ek rapor alabilir ya da yeni bilirkişiyle tekrar inceleme yaptırabilir (m. 281/2-3); ancak en güvenli yol süresinde, gerekçeli talepte bulunmaktır.

Mahkeme uzman mütalaasıyla bağlı mı?

Hayır. Uzman mütalaası takdiri delildir; mahkeme onu bilirkişi raporu ve diğer delillerle birlikte değerlendirir. Hâkim uzmanın duruşmada dinlenmesine karar verebilir; geçerli özrü olmadan gelmeyen uzmanın raporu değerlendirilmez (HMK m. 293/2-3).

Ceza soruşturmasında da mütalaa alınabilir mi?

Evet. Cumhuriyet savcısı, katılan, vekili, şüpheli veya sanık, müdafi ve kanuni temsilci, bilirkişi raporu hakkında da uzmanından bilimsel mütalaa alabilir (CMK m. 67/6). Kooperatif yöneticilerinin kooperatifin para ve malları, bilanço ve defterleri üzerindeki fiilleri kamu görevlisi gibi cezalandırıldığından (1163 s. K. m. 62) muhasebe incelemesi bu dosyalarda belirleyicidir.

Bilirkişi olarak görevli olduğunuz bir dosyada mütalaa verir misiniz?

Hayır. Bilirkişi, görev süresince o uyuşmazlığın taraflarından doğrudan veya dolaylı olarak uzman görüşü, danışmanlık veya benzeri bir görev kabul edemez (Bilirkişilik Yönetmeliği m. 9/2). Her talepte önce bu kontrolü yaparız.

Birincil kaynaklar

Hukuk büroları için: Dava dosyasını, varsa bilirkişi raporunu ve tebliğ tarihini info@ozmconsultancy.com adresine iletin; çıkar çatışması kontrolünden sonra kapsamı ve takvimi bildirelim. Telefon: 0216 352 29 61.

Yazarlar: Kemal Özmen, Serbest Muhasebeci Mali Müşavir, Açıklamalı – Uygulamalı – İçtihatlı Kooperatifler (Seçkin) kitabının yazarı · Evren Özmen, Serbest Muhasebeci Mali Müşavir, TÜRMOB 35675. Özmen Mali Müşavirlik, İstanbul.

Son güncelleme: 21 Kasım 2026. Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; mütalaanın kapsamı somut dava dosyasına göre belirlenir.

Bu konuda kooperatifinize danışmanlık

Anasözleşme, genel kurul kararları ve kayıtlarınızı birlikte inceleyelim. Talebiniz doğrudan Evren Özmen'e iletilir.