Türkiye’de kooperatiflerin temel kanunu 24 Nisan 1969 tarihli 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu’dur. Kanun’da hüküm bulunmayan konularda Türk Ticaret Kanunu’nun anonim şirketlere ilişkin hükümleri uygulanır (m. 98). Bir kooperatif en az yedi ortağın imzaladığı anasözleşmeyle kurulur (m. 2). Yapı kooperatiflerinde ilgili bakanlık Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’dır.
Yapay zekâ ile özetle: ChatGPT · Perplexity · Claude · Google’da kooperatiflerkanunu.com’u tercih ettiğim kaynak yap
Bu sayfa, sitedeki 7.000’i aşkın yazının kooperatif mevzuatıyla ilgili bölümünü tek yerde toplar: önce temel kurallar madde numaralarıyla, ardından kooperatifin kuruluştan tasfiyeye kadar her aşaması için ayrıntılı rehberler. Vergi konuları için kooperatif vergileri rehberine bakın.
Özet tablo: kooperatif mevzuatının temel kuralları
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Temel kanun | 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu (Resmî Gazete 10.05.1969, sayı 13195). Tarım kredi ve tarım satış kooperatifleri gibi bazı türler kendi özel kanunlarına tabidir. | 1163 s. K. |
| Kanunda hüküm yoksa | Türk Ticaret Kanunu’nun anonim şirketlere ait hükümleri uygulanır. | 1163 s. K. m. 98 |
| Kuruluş | Kooperatif en az 7 ortağın imzaladığı anasözleşmeyle kurulur; tüzel kişiliği ticaret siciline tescille kazanır. | 1163 s. K. m. 2; konut yapı kooperatifi örnek anasözleşmesi m. 2 |
| İlgili bakanlık | Yapı kooperatifleri için Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı; tarımsal amaçlı kooperatifler için Tarım ve Orman Bakanlığı; diğer kooperatifler için Ticaret Bakanlığı. | KOOPBİS Yönetmeliği (tanımlar) |
| Ortak ve konut sayısı | Yapı kooperatiflerinde konut, işyeri ve ortak sayısını genel kurul belirler; yönetim kurulu bu sayının üzerinde ortak kaydedemez. | 1163 s. K. m. 8 ve 42 |
| Ortaklık devri | Ortaklık devredilebilir; yönetim kurulu, ortaklık niteliklerini taşıyan devralanı ortaklığa kabul eder. | 1163 s. K. m. 14 |
| Ortaklıktan çıkma | Çıkış hesap yılı sonu için ve en az altı ay önceden bildirimle yapılır; anasözleşme daha kısa süre öngörebilir. | 1163 s. K. m. 12 |
| Ortaklıktan çıkarılma | Yalnızca anasözleşmede açıkça gösterilen sebeplerle; ortak tebliğden itibaren üç ay içinde dava açabilir veya yönetim kurulu kararına karşı genel kurula itiraz edebilir. | 1163 s. K. m. 16 |
| Genel kurula katılma | Genel kurul tarihinden üç ay önce ortak olmayanlar katılamaz; yapı kooperatiflerinde bu şart aranmaz. | 1163 s. K. m. 26 |
| Oy hakkı | Genel kurulda her ortağın yalnız bir oyu vardır. | 1163 s. K. m. 48 |
| Toplantı nisabı | Anasözleşmede gösterilir. | 1163 s. K. m. 45 |
| Olağan genel kurulun zamanı | Bakanlık örnek anasözleşmelerine göre her yılın ilk altı ayı içinde. | Örnek anasözleşmeler, “toplantı şekilleri ve zamanı” |
| Genel kurul toplanamazsa | İlgili bakanlık genel kurulu toplantıya çağırma yetkisine sahiptir. | 1163 s. K. m. 43 |
| Genel kurul kararlarının iptali | Kanuna veya anasözleşmeye aykırı kararlara karşı karar tarihinden itibaren bir ay içinde iptal davası açılır. | 1163 s. K. m. 53 |
| Yönetim kurulu | En az üç ortaktan oluşur; çalışma konusu, ortak sayısı ve ciro gibi kıstaslara göre belirlenen kooperatiflerde üyeler ve yedekleri, seçildikten sonra en geç dokuz ay içinde kooperatifçilik eğitimini tamamlar. | 1163 s. K. m. 55; 7339 s. K. |
| Denetçi | Genel kurul, en fazla dört yıl için en az bir denetçi seçer. | 1163 s. K. m. 65 (7339 s. K. ile değişik) |
| Dış denetim | Ticaret Bakanlığı’nın çalışma konusu, ortak sayısı ve ciro gibi kıstaslarla belirlediği kooperatifler dış denetime tabidir. | 1163 s. K. m. 69 (7339 s. K. ile değişik) |
| Taşınmaz alım ve satımı | Usul, nitelik, yer, azami alım ve asgari satış fiyatı genel kurulca belirlenir. | 1163 s. K. m. 42/6 |
| Ferdileşme | Konut kooperatiflerinde yapı kullanma izninden sonra en geç bir yıl içinde ortakların ferdi münasebet işleri sonuçlandırılır. | 1163 s. K. m. 81 |
| Etaplı yapı kooperatifi | Tüm etaplar bitmeden, ortaklara tahsis edilmiş konut ve işyerlerinin tapusu devredilemez. | 1163 s. K. ek m. 6 (7579 s. K., RG 22.05.2026) |
| Dağılma | Konut ve işyerleri ortaklar adına tescil edilince kooperatif amacına ulaşmış sayılır ve dağılır; usulüne uygun anasözleşme değişikliğiyle amaç değiştirilirse dağılmaz. | 1163 s. K. m. 81 |
| Tarım arazisi | Kooperatifler tarım arazisinde mülkiyet ve sınırlı ayni hak edinemez; tarımsal amaçlı kooperatiflerde edinim Tarım ve Orman Bakanlığı’nın iznine bağlıdır. | 5403 s. K. m. 8 (7584 s. K., RG 20.06.2026) |
| KOOPBİS | Kooperatif ve ortak bilgilerinin sisteme tam ve zamanında işlenmesinden yönetim kurulu üyeleri sorumludur. | KOOPBİS Yönetmeliği |
Yapı kooperatifi ile site işletme kooperatifi: fark ne?
| Yapı kooperatifi | Site işletme kooperatifi | |
|---|---|---|
| Amacı | Ortaklarına konut veya işyeri yapmak | Ortakların sahibi olduğu konutlardan oluşan sitenin ve site sakinlerinin ortak ihtiyaçlarını karşılamak |
| İlgili bakanlık | Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı | Ticaret Bakanlığı |
| Ne kadar yaşar? | Konut ve işyerleri ortaklar adına tescil edilince amacına ulaşmış sayılır ve dağılır (m. 81) | Süreklidir; sitenin işletilmesi devam ettikçe faaliyet gösterir |
| Tapular | Ferdileşmeyle ortaklar adına tescil edilir | Konutlar zaten ortakların mülkiyetindedir |
| Site yönetimi | Kat mülkiyetine geçildikten sonra yönetim 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu’na göre kurulur | Yönetici seçilirse Kat Mülkiyeti Kanunu’na göre yöneticilik yetkileriyle siteyi yönetir |
| Elde kalan arsa | Genel kurul kararıyla satılabilir veya amaç değiştirilerek değerlendirilebilir | Ticaret Bakanlığı’nın bir görüşüne göre örnek anasözleşme, kooperatif uhdesindeki arsaların ortaklara dağıtılmasına cevaz vermez; bunun için anasözleşmede ayrıca düzenleme gerekir |
Kooperatifin hayatı, adım adım
- Kuruluş: En az yedi ortak Bakanlık örnek anasözleşmesine göre anasözleşmeyi imzalar; kooperatif ticaret siciline tescille tüzel kişilik kazanır (m. 2). Ayrıntılar: kooperatif nasıl kurulur?, kooperatif kurmanın avantajları, kooperatife üye olurken dikkat edilecekler.
- Ortak sayısı ve ödentiler: Yapı kooperatiflerinde genel kurul ortak sayısını, yapılacak konut veya işyeri sayısını ve ödeme planını belirler (m. 8 ve 42).
- Arsa ve inşaat: Taşınmaz alım ve satımının esaslarını genel kurul belirler (m. 42/6). 20 Haziran 2026’dan beri kooperatifler tarım arazisi edinemiyor: kooperatif tarla alabilir mi?
- Genel kurul: Olağan genel kurul her yılın ilk altı ayında yapılır; çağrı, gündem, nisap ve oy kuralları anasözleşme ve Kanun’a göredir. Rehberler: kooperatiflerde genel kurul nasıl yapılır?, genel kurul için gerekli evraklar, tüm genel kurul yazıları.
- Yönetim ve denetim: Yönetim kurulu üyelerinin görev ve sorumlulukları için: kooperatif yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğu. KOOPBİS kayıtları için: KOOPBİS Yönetmeliği.
- Ferdileşme ve tapu: Yapı kullanma izninden sonra en geç bir yıl içinde ferdileşme yapılır; etaplı kooperatiflerde 22 Mayıs 2026’dan beri tüm etaplar bitmeden tapu devri yapılamıyor: kooperatifte tapu ne zaman verilir?
- Çıkma ve çıkarılma: İstifa süresi, noter bildirimi, çıkarılmaya itiraz ve paranın iadesi: kooperatiften nasıl çıkılır?
- Dağılma, tür değişikliği ve tasfiye: Amacına ulaşan kooperatif dağılır; amacını usulüne uygun değiştiren kooperatif dağılmaz (m. 81). Rehberler: kooperatif nasıl tasfiye edilir?, kooperatif intibakı, tüm tasfiye yazıları.
- Uyuşmazlıklar: Genel kurul kararlarının iptali, çıkarılmaya itiraz ve sorumluluk davaları: kooperatif davaları.
Kooperatif mevzuatı listesi: kanunlar ve yönetmelikler
- 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu — kooperatiflerin temel kanunu. Yazılar: 1163 sayılı Kanun kategorisi.
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — 1163 sayılı Kanun’un 98. maddesinin yollamasıyla anonim şirket hükümleri.
- 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu — kat irtifakı, kat mülkiyeti, ferdileşme ve site yönetimi. Yazılar: Kat Mülkiyeti Kanunu kategorisi.
- 3194 sayılı İmar Kanunu — yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni.
- 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu — 20 Haziran 2026’dan beri kooperatiflerin tarım arazisi edinimi.
- 7339 sayılı Kanun (Resmî Gazete 26.10.2021) — denetçi, dış denetim, yönetim kurulu ve genel kurul hükümlerinde yapılan değişiklikler.
- 7579 sayılı Kanun (Resmî Gazete 22.05.2026) — etaplı yapı kooperatiflerinde tapu devri yasağı (ek madde 6).
- 7584 sayılı Kanun (Resmî Gazete 20.06.2026) — kooperatiflerin tarım arazisi edinimine getirilen kısıt.
- Kooperatifler Bilgi Sistemi (KOOPBİS) Yönetmeliği — kooperatif, genel kurul ve ortak bilgilerinin elektronik kaydı.
- Elektronik genel kurul yönetmeliği — kooperatif ve üst kuruluşlarının genel kurullarına elektronik ortamda katılım (EGKS).
- Bakanlık örnek anasözleşmeleri — konut yapı, karma sanayi sitesi, site işletme ve diğer kooperatif türleri için.
- 4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu — OSB’ler kooperatif değildir, ayrı kanuna tabidir. Yazılar: OSB kategorisi.
2026’da kooperatif mevzuatında ne değişti?
- 22 Mayıs 2026 — ek madde 6: İnşaatı tamamlayıp etaplar halinde yeniden inşaata başlayan yapı kooperatifleri, tüm inşaatlar bitmeden tahsis ettikleri konut ve işyerlerinin tapusunu devredemiyor. Rehberi okuyun.
- 20 Haziran 2026 — tarım arazisi: 1163 sayılı Kanun’a tabi kooperatifler tarım arazisinde ve tarımsal niteliği korunacak alanlarda mülkiyet ve sınırlı ayni hak edinemiyor. Rehberi okuyun.
- 7 Temmuz 2026 — tapu müdürlükleri: Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü, etaplı kooperatiflerde ferdileşme için tüm etapların bitmesini ve kat mülkiyetine geçilmesini arayan hükmü 2022/5 sayılı Genelge’ye ekledi.
Gerçek sorulardan örnekler
Aşağıdaki durumlar, okurlarımızın sitemize yazdığı sorulardan alınmıştır; kimlik bilgileri çıkarılmıştır.
Örnek 1: Beş yıl boyunca genel kurul yapılmayan kooperatif
Durum: 2014’te 293 ortakla kurulan bir sanayi sitesi kooperatifinde 2019’a kadar hiç genel kurul yapılmamıştı. Yaklaşık 50 ortak Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’na şikâyet dilekçesi verdi; yönetim bunun üzerine genel kurul kararı aldı ve toplantı Ocak 2019’da yapıldı. Okurumuz, Bakanlığa yaptıkları şikâyetin sonucunu ve bundan sonra izlenecek yolu sordu.
Değerlendirme: Genel kurul usulüne göre toplanamadığında Kanun, ilgili bakanlığa genel kurulu toplantıya çağırma yetkisi verir (m. 43); yapı kooperatiflerinde bu başvurunun mercii Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü’dür. Gecikmeli yapılan toplantıda ortakların asıl izlemesi gereken, birikmiş yılların bilanço ve raporlarının gündeme alınıp alınmadığı ve kararların usule uygunluğudur: Kanuna veya anasözleşmeye aykırı kararlara karşı karar tarihinden itibaren bir ay içinde iptal davası açılabilir (m. 53). Güncel örnek anasözleşmelerde yapı ruhsatı alınmış kooperatiflerin genel kurullarını birden fazla hesap dönemini birleştirerek yapamayacağı da düzenlenmiştir.
Örnek 2: Ek ödemeyi reddeden ortağın çıkarılması
Durum: 2009’da ödemesini peşin yaparak ortak olan okurumuz, yönetim değiştikten sonra kendisinden yeniden para istendiğini, ödemeyince genel kurul kararıyla ortaklıktan çıkarıldığını yazdı. 125 ortaklı kooperatifin toplantısına 42 ortak katılmış, tapusunu almış bazı ortaklar toplantıya çağrılmamıştı.
Değerlendirme: Ortak ancak anasözleşmede açıkça gösterilen sebeplerle çıkarılabilir; parasal yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde Kanun ayrıca usulüne uygun ihtar arar (m. 16 ve 27). Çıkarılan ortak kararın tebliğinden itibaren üç ay içinde itiraz davası açabilir; süre geçerse karar kesinleşir (m. 16). Ek ödemenin hangi genel kurul kararına dayandığı, toplantıya bütün ortakların usulüne uygun çağrılıp çağrılmadığı ve bu kararın bir ay içinde iptal davasına konu edilip edilmediği (m. 53) birlikte incelenmelidir.
Örnek 3: Kat mülkiyetine geçmiş kooperatifin elinde kalan daireler ve arsa
Durum: 140 daireli ve 136 ortaklı bir konut yapı kooperatifi, imar barışı düzenlemesiyle kat mülkiyetine geçmiş ve tapular alınmıştı. Kooperatifin sitede 4 dairesi ve ayrıca 5 dönümlük bir arsası kalmıştı. Yönetici; site yönetimine geçilip geçilemeyeceğini, amacın değiştirilip değiştirilemeyeceğini ve dairelerin satışının vergisini sordu.
Değerlendirme: Konut ve işyerleri ortaklar adına tescil edilince kooperatif amacına ulaşmış sayılır ve dağılır; ancak usulüne uygun anasözleşme değişikliğiyle amaç değiştirilirse dağılmaz (m. 81). Site işletme kooperatifine dönüşüm mümkündür; ne var ki Ticaret Bakanlığı’nın bir görüşüne göre site işletme kooperatifi örnek anasözleşmesi, kooperatif uhdesindeki arsaların ortaklara dağıtılmasına cevaz vermez ve bunun için anasözleşmenin amaç maddesinde ayrıca düzenleme gerekir. Kat mülkiyetine geçilen sitede yönetim 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu’na göre kurulur. Elde kalan dairelerin satışının vergi sonuçları için: kooperatif vergileri rehberi.
Ne olur eğer…?
Kooperatif yıllardır genel kurul yapmıyorsa ne olur?
Genel kurul usulüne göre toplanamadığında Kanun, ilgili bakanlığa genel kurulu toplantıya çağırma yetkisi verir (1163 s. K. m. 43). Yapı kooperatiflerinde başvuru Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü’ne yapılır. Genel kurulun yapılmaması, yönetim ve denetim organlarının sorumluluğunu da gündeme getirir.
Yönetimin istediği ek ödemeyi yapmazsam ortaklıktan çıkarılabilir miyim?
Ortak ancak anasözleşmede açıkça gösterilen sebeplerle çıkarılabilir; parasal yükümlülüklerin yerine getirilmemesinde Kanun ayrıca ihtar şartı arar (1163 s. K. m. 16 ve 27). Çıkarma kararına tebliğden itibaren üç ay içinde dava açılabilir; karar yönetim kurulunca verilmişse aynı sürede genel kurula da itiraz edilebilir. Süre geçerse karar kesinleşir.
Kooperatif amacına ulaştığı halde tasfiye edilmiyorsa ne olur?
Konut ve işyerleri ortaklar adına tescil edildiğinde kooperatif amacına ulaşmış sayılır ve dağılır; amaç usulüne uygun anasözleşme değişikliğiyle değiştirilmedikçe tasfiye sürecine girilir (1163 s. K. m. 81). Bu süreçte çıkan ortağın konutu geri alınamaz, ancak sonradan doğan tasfiye masraflarına katılır. Tasfiyenin geciktiği dosyalarda genel kurul kararları ve Bakanlığın denetim yetkisi birlikte değerlendirilmelidir.
Kooperatiften istifa edersem ödediğim para ne zaman geri verilir?
Çıkan ortağın alacağı, ayrıldığı yılın bilançosuna göre hesaplanır (1163 s. K. m. 17); konut yapı kooperatifi örnek anasözleşmesine göre bilançonun genel kurulda görüşüldüğü tarihten itibaren bir ay içinde ödenir. Ödeme kooperatifin varlığını tehlikeye düşürecekse genel kurul en fazla üç yıl erteleyebilir; alacak beş yılda zamanaşımına uğrar.
Kemal Özmen’in kitaplarında kooperatif mevzuatı
1163 sayılı Kanun’un madde madde açıklaması, Yargıtay kararları ve uygulama örnekleri Kemal Özmen’in Açıklamalı – Uygulamalı – İçtihatlı Kooperatifler kitabında (Seçkin Yayıncılık, 5. baskı, 2018, 1.159 sayfa) yer alır. Genel kurul hazırlığı için Kooperatiflerde Genel Kurul İşlemleri (Seçkin, 2012) ayrıca başvurulabilecek bir kaynaktır. Yazarın hayatı ve çalışmaları için: Kemal Özmen kimdir?
Birincil kaynaklar
- 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu — güncel metin (mevzuat.gov.tr)
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — güncel metin (mevzuat.gov.tr)
- 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu — güncel metin (mevzuat.gov.tr)
- 7339 sayılı Kanun — Resmî Gazete, 26.10.2021, sayı 31640
- 7579 sayılı Kanun — Resmî Gazete, 22.05.2026, sayı 33261
- 7584 sayılı Kanun — Resmî Gazete, 20.06.2026, sayı 33286
- Konut yapı kooperatifi örnek anasözleşmesi (Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı il müdürlüğü yayını)
- Ticaret Bakanlığı — Kooperatif ortaklıkları ve organları: sıkça sorulan sorular
Yazarlar: Kemal Özmen, Serbest Muhasebeci Mali Müşavir, Açıklamalı – Uygulamalı – İçtihatlı Kooperatifler (Seçkin) kitabının yazarı · Evren Özmen, Serbest Muhasebeci Mali Müşavir, TÜRMOB 35675. Özmen Mali Müşavirlik, İstanbul. Kooperatifinizin anasözleşmesi, genel kurulu, ferdileşmesi veya tasfiyesi için: info@ozmconsultancy.com
Son güncelleme: 21 Kasım 2026. Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumda kooperatifinizin anasözleşmesi, genel kurul kararları ve kayıtları birlikte değerlendirilmelidir.
Anasözleşme, genel kurul kararları ve kayıtlarınızı birlikte inceleyelim. Talebiniz doğrudan Evren Özmen'e iletilir.
Açıklamalı – Uygulamalı – İçtihatlı KooperatiflerKemal Özmen · Seçkin Yayıncılık · 5. baskı (2018) · 1.159 sayfa