Yapay zekâ ile özetle: ChatGPT · Perplexity · Claude · Google’da kooperatiflerkanunu.com’u tercih ettiğim kaynak yap
Kooperatif genel kurul kararlarına karşı kanuna, anasözleşmeye veya iyi niyet kurallarına aykırılık iddiasıyla, toplantıyı izleyen günden itibaren bir ay içinde kooperatif merkezinin bulunduğu yerdeki mahkemede iptal davası açılır (1163 sayılı Kanun md. 53). Toplantıya katılan ortak, karara muhalif kalıp bunu tutanağa yazdırmış olmalıdır. Emredici hükümlere aykırı kararlar ise mutlak butlanla batıldır ve bir aylık süreye bağlı değildir.
Bu yazı, Kemal Özmen’in Kooperatiflerde Genel Kurul İşlemleri kitabının ilgili bölümünden alınmış ve güncel mevzuata göre güncellenmiştir. Serinin tamamı: Kooperatif genel kurulu rehberi.
İptal davası: temel kurallar
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Süre | Toplantıyı izleyen günden itibaren 1 ay; hak düşürücüdür, mahkeme kendiliğinden dikkate alır | md. 53 |
| Yetkili mahkeme | Kooperatif merkezinin bulunduğu yer mahkemesi | md. 53 |
| Davalı | Kooperatif tüzel kişiliği (yönetim kurulu değil) | Yargıtay içtihadı |
| Kimler açabilir? | Muhalefetini tutanağa yazdıran ortak; oy kullanmasına haksız olarak izin verilmeyen, çağrının veya gündemin usulsüz olduğunu ya da yetkisiz kişilerin oy kullandığını ileri süren ortak; yönetim kurulu; kişisel sorumluluğu doğacak yönetim ve denetim kurulu üyeleri | md. 53 |
| Ortaklık şartı | Davacı ortak olmalı ve dava boyunca ortaklığı sürmeli | Kitap; Yargıtay içtihadı |
| İlan ve duruşma | Dava ve duruşma günü yönetim kurulunca ilan edilir; bir aylık süre dolmadan duruşmaya başlanmaz | md. 53 |
| Birden fazla dava | Birleştirilir | md. 53 |
| Teminat | Kooperatifin isteğiyle mahkeme davacıdan teminat isteyebilir | md. 53 |
| Etkisi | İptal kararı bütün ortaklar için hüküm doğurur | md. 53 |
| Ortaklıktan çıkarma kararı | Süre bir ay değil, tebliğden itibaren üç ay | md. 16 |
Muhalefet şerhi neden belirleyici?
Toplantıda bulunan ortağın dava açabilmesi için karara muhalif kalıp bunu tutanağa geçirtmesi gerekir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bunu mutlaka gerçekleşmesi gereken bir şekil şartı saymıştır; görüşmelerde söz alıp kararı eleştirmek veya önerge vermek şerhin yerine geçmez (YHGK, 21.04.1971, K. 267). Kitapta, çekimser kalmanın da muhalefet şerhi sayılmadığı ve tutanağa kısa gerekçeyle birlikte “bu karara muhalifim” yazdırılmasının en güvenli yol olduğu belirtilir.
Şerh şartının aranmadığı durumlar da vardır: toplantıya alınmayan, oy kullanması engellenen veya usulüne uygun çağrılmadığını ileri süren ortak. Ancak Yargıtay’a göre toplantıya alınmamak tek başına iptal sebebi değildir; kararın kanuna, anasözleşmeye veya dürüstlük kurallarına aykırılığı ayrıca ispat edilmelidir (Y. 11. HD, K. 1986/1427). Kitapta ayrıca, daha önce kazanılmış bir hakkı ortadan kaldıran kararlarda zarar gören ortağın şerh vermemiş olsa da dava açabileceği görüşü savunulur.
Mutlak butlan ile nispi butlan arasındaki fark
| Mutlak butlan (yokluk) | Nispi butlan (iptal edilebilirlik) | |
|---|---|---|
| Hangi kararlar? | Emredici hükümlere, kamu düzenine ve ahlaka aykırı kararlar; nisap, temsil, oy çokluğu ve ek ödeme kurallarını çiğneyen kararlar | Kanunun yorumlayıcı veya seçimlik hükümlerine ya da anasözleşmeye aykırı kararlar |
| Süre | Bir aylık süreye bağlı değildir; tespit davası açılabilir | Toplantıyı izleyen günden itibaren bir ay |
| İptale kadar | Hiç alınmamış sayılır | Geçerlidir; tedbir kararı yoksa yönetim kurulu uygulamak zorundadır |
| Örnek karar | Y. 11. HD, K. 1979/1458 | Çağrı süresine uyulmaması, gündem dışı karar |
Mahkeme kararı iptal edebilir ama genel kurulun yerine geçip yeni karar veremez (Y. 11. HD, K. 1980/5255). İptal edilen kararın yerine geçecek kararı ancak yeni bir genel kurul alır. Kitapta, iptal edilen kararın da tescil ve ilan edilmesi gerektiği görüşü yer alır.
Vaka analizi 1: süresinde açılmayan dava ve amaç dışı satış
Kemal Özmen’in 2004’te bilirkişi olarak rapor verdiği bir davada, bir yapı kooperatifinin 2002’de yapılan olağan genel kurulu, kooperatife ait bir taşınmazın satışına oybirliğiyle karar vermişti. Hisseyi başka bir ortaktan devralan davacı, genel kurula usulüne uygun çağrılmadığını ileri sürerek yaklaşık üç buçuk ay sonra dava açtı.
Rapora göre usulsüz çağrı iddiası muhalefet şerhi şartını ortadan kaldırıyordu, ama bir aylık hak düşürücü süreyi kaldırmıyordu. Rapor, genel kurula hiç gelmemiş ortağın da bir ay içinde dava açması gerektiğini belirten Yargıtay kararına dayanıyordu (Y. 11. HD, 06.07.1993, E. 5507, K. 5019). Esas yönünden ise kooperatifin amacı ortaklarını konut sahibi yapmaktı; konut yapıp satmak gibi bir amacı yoktu ve kooperatifin faaliyeti amaç ve çalışma konusuyla sınırlıdır (md. 6). Taşınmaz satışı gerçekleştiği için davacı iptal yerine payına düşen tutarı istemeye yöneldi. Muhasebe kayıtları sunulmadığından alacak hesaplanamadı.
Ders: Çağrıya itirazınız varsa bile bir ay içinde dava açın. Yönetim açısından ise amaç dışı satış kararları, oybirliğiyle alınsalar bile iptal ve tazminat riski taşır.
Vaka analizi 2: avukatın salona alınmaması ve ibrada oy
Başka bir davada ortağın avukatının genel kurula alınmaması ve yönetim kurulu üyelerinin kendi ibralarında oy kullanması iptal sebebi olarak ileri sürüldü. Bilirkişi raporu, avukatın genel kurulda temsil yetkisi bulunmadığını ve ibra 17 kabul, 1 ret oyuyla kabul edildiği için usulsüz oyların sonucu değiştirmediğini tespit etti; iptal istemi yerinde görülmedi. Ayrıntılar: genel kurulda nisap, oy hakkı ve vekâlet.
En sık iptal sebepleri
- Anasözleşmeye göre toplantı nisabının sağlanmaması
- Bakanlık temsilcisi için usulüne uygun başvuru yapılmaması
- Çağrıda tarih, saat ve yerin veya gündemin eksik yazılması; çağrı süresine uyulmaması
- Ortak veya vekili olmayanların oy kullanması, sahte imza ve vekâlet
- Gündemde olmayan konuda, özellikle dilekler bölümünde karar alınması
- Ek ödeme kararlarının dörtte üç rıza aranmadan alınması
Uygulama notu
Kitapta, mevzuata aykırılık bulunmadığı halde sürekli iptal davası açılarak kooperatifin zarara uğratılması durumunda davacının bu zarardan sorumlu tutulabileceği de hatırlatılır. Dava açmadan önce hangi kararın, hangi kurala neden aykırı olduğunu ve sonuca etkisini yazılı olarak ortaya koyun.
Sık sorulan sorular
Kooperatif genel kurul kararının iptali için dava süresi ne kadar?
Toplantıyı izleyen günden başlayarak bir aydır ve hak düşürücüdür (1163 sayılı Kanun md. 53). Genel kurula hiç gelmeyen ortak için de aynı süre geçerlidir; emredici hükümlere aykırı batıl kararlar ise süreye bağlı değildir.
İptal davası açılınca karar uygulanmaz mı?
Uygulanır. Mahkeme ihtiyati tedbir kararı vermedikçe karar, iptal edilinceye kadar geçerlidir ve yönetim kurulu bu karara dayanarak işlem yapabilir.
Genel kurul iptal davası kime karşı açılır?
Kooperatif tüzel kişiliğine karşı açılır; yönetim kurulu davalı gösterilmez. Dava kooperatif merkezinin bulunduğu yerdeki mahkemede görülür.
Ortaklıktan çıkarma kararına karşı süre de bir ay mı?
Hayır. Çıkarma kararına karşı ortak, kararın tebliğinden itibaren üç ay içinde dava açabilir veya genel kurula itiraz edebilir (md. 16).
Kaynaklar
- 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu, md. 6, 16, 51–53 (mevzuat.gov.tr)
- Kemal Özmen, Kooperatiflerde Genel Kurul İşlemleri, Dördüncü Bölüm: Genel kurul bozma (iptal) davaları ve bilirkişi raporları
- Kooperatiflerle ilgili Yargıtay kararları
Kemal Özmen kimdir?Kitapları
LinkedInozmconsultancy.com
Anasözleşme, genel kurul kararları ve kayıtlarınızı birlikte inceleyelim. Talebiniz doğrudan Evren Özmen'e iletilir.
Açıklamalı – Uygulamalı – İçtihatlı KooperatiflerKemal Özmen · Seçkin Yayıncılık · 5. baskı (2018) · 1.159 sayfa