Kooperatif ortağı yalnızca anasözleşmede açıkça yazılı sebeplerle ortaklıktan çıkarılabilir (1163 s. K. m. 16). Kararı yönetim kurulunun teklifiyle genel kurul, anasözleşme izin veriyorsa yönetim kurulu verir; gerekçeli kararın onaylı örneği on gün içinde ortağa tebliğ için notere verilir. Ortak, tebliğden itibaren üç ay içinde itiraz davası açabilir ya da genel kurula itiraz edebilir. Karar kesinleşene kadar ortaklık hak ve yükümlülükleri sürer ve yerine yeni ortak alınamaz.
Yapay zekâ ile özetle: ChatGPT · Perplexity · Claude · Google’da kooperatiflerkanunu.com’u tercih ettiğim kaynak yap
Özet tablo: kooperatiften ihraç kuralları
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| İhraç sebebi | Yalnızca anasözleşmede açıkça gösterilen sebepler; gösterilmeyen bir sebeple ortak çıkarılamaz. | 1163 s. K. m. 16 |
| Karar organı | Yönetim kurulunun teklifiyle genel kurul; anasözleşme yetki verirse yönetim kurulu. | 1163 s. K. m. 16 |
| Kararın şekli | Gerekçeli olarak tutanağa geçirilir ve ortaklar defterine yazılır. | 1163 s. K. m. 16 |
| Tebliğ | Kararın onaylı örneği on gün içinde, ortağa tebliğ edilmek üzere notere verilir. | 1163 s. K. m. 16 |
| İtiraz davası | Tebliğ tarihinden itibaren üç ay içinde açılır. | 1163 s. K. m. 16 |
| Genel kurula itiraz | Yönetim kurulu kararına karşı aynı üç ay içinde, yönetim kuruluna noter aracılığıyla tebliğ ettirilen yazıyla yapılır. | 1163 s. K. m. 16 |
| Kesinleşme | Üç ay içinde genel kurula veya mahkemeye itiraz edilmeyen karar kesinleşir. | 1163 s. K. m. 16 |
| Kesinleşene kadar | Ortaklık hak ve yükümlülükleri sürer; çıkarılanın yerine yeni ortak alınamaz. | 1163 s. K. m. 16 |
| Ödeme yapmayan ortak | 30 gün gecikme, noter ihtarı, 10 gün sonra ikinci ihtar; ikinci ihtardan sonra bir ay içinde ödemeyen çıkarılır. | Konut yapı kooperatifi örnek anasözleşmesi m. 14 |
| Hesaplaşma | Yedek akçeler hariç, ayrıldığı yılın bilançosuna göre; ortağı sermayesinden yoksun bırakan şartlar hükümsüzdür. | 1163 s. K. m. 17 |
| Zamanaşımı | Çıkarılan ortağın alacağı, istenebilir hale geldiği günden itibaren beş yılda zamanaşımına uğrar. | 1163 s. K. m. 17 |
Konut yapı kooperatifinde ortak hangi sebeplerle çıkarılır?
Kanun ihraç sebeplerini tek tek saymaz; sebeplerin anasözleşmede açıkça yazılmasını şart koşar. Bakanlığın konut yapı kooperatifleri için hazırladığı örnek anasözleşme (m. 14) şu halleri sayar:
- Ortaklık şartlarını kaybetmek: Anasözleşmenin 10. maddesindeki şartları sonradan yitiren ortaklar.
- Parasal yükümlülüğü yerine getirmemek: Ödemesini 30 gün geciktiren ortağa yönetim kurulu noter aracılığıyla ihtar çeker; 10 gün içinde ödemezse ikinci ihtar gönderilir; ikinci ihtarı izleyen bir ay içinde de ödemeyen ortak çıkarılır.
- Kur’a sonucunu kabul etmemek: Kur’a çekimi sonunda kendisine düşen konutu kabul etmeyenler.
- Konutta tahribat veya izinsiz tadilat: Tapu kendi adına tescil edilmeden önce konutta yaptığı tahribatı veya tadilatı yazılı ihtara rağmen düzeltmeyenler.
- Kooperatife karşı suç: Kooperatifin para, mal ve belgeleri üzerinde işlediği suçlardan mahkûm olanlar.
Kooperatifinizin anasözleşmesi örnek anasözleşmeden farklıysa geçerli olan, tescil edilmiş anasözleşmenin metnidir. Anasözleşmede yazmayan bir davranış, ne kadar ağır görünürse görünsün, tek başına ihraç sebebi yapılamaz.
İhraç ile ortaklığın kendiliğinden düşmesi: fark ne?
| İhraç (m. 16) | Ortaklığın düşmesi (m. 27) | |
|---|---|---|
| Nasıl olur? | Kooperatif organının gerekçeli kararıyla | Kendiliğinden; ayrıca karar gerekmez |
| Hangi durumda? | Anasözleşmede yazılı her sebep | Yalnızca ödeme borcunu yerine getirmeme |
| Ön şart | Anasözleşmedeki usul (ödemede iki noter ihtarı) | Yazılı veya taahhütlü mektupla iki istem; ikinci istemden sonra bir ay |
| Ortağın başvuru yolu | Üç ay içinde dava veya genel kurula itiraz | Şartların oluşmadığının tespiti için dava |
| Borç ne olur? | Hesaplaşmada mahsup edilir | Ortaklığın düşmesi borcu ortadan kaldırmaz |
İhraç kararına itiraz: genel kurula mı, mahkemeye mi?
Kararı genel kurul verdiyse tek yol, tebliğden itibaren üç ay içinde açılacak itiraz davasıdır. Kararı yönetim kurulu verdiyse ortak iki yoldan birini seçer: ya üç ay içinde dava açar ya da aynı süre içinde, ilk toplanacak genel kurula sunulmak üzere yönetim kuruluna noter aracılığıyla itiraz yazısı tebliğ ettirir. Genel kurula itiraz eden ortak, yönetim kurulunun kararına karşı ayrıca dava açamaz; genel kurulun itiraz üzerine vereceği karara karşı dava hakkı saklıdır (1163 s. K. m. 16).
| Genel kurula itiraz | Doğrudan dava | |
|---|---|---|
| Ne zaman mümkün? | Yalnızca karar yönetim kurulundan çıktıysa | Her durumda |
| Süre | Tebliğden itibaren üç ay | Tebliğden itibaren üç ay |
| Şekil | Yönetim kuruluna noter aracılığıyla tebliğ edilen yazı | Kooperatif merkezinin bulunduğu yerdeki mahkemede dava |
| Sonrası | Genel kurul kararına karşı dava açılabilir | Mahkeme kararı kesinleşene kadar ihraç kesinleşmez |
Kemal Özmen’in Kooperatiflerde Genel Kurul İşlemleri kitabındaki önemli bir uyarı: ihracı içeren bir genel kurul kararına karşı dava süresi, genel kurul kararlarının iptali için öngörülen bir aylık süre (m. 53) değil, 16. maddedeki üç aylık süredir.
Kooperatif ortağı nasıl ihraç eder? Adım adım
- Sebebi anasözleşmede bulun: Davranışın anasözleşmede yazılı bir ihraç sebebine girdiğini belgeleyin (m. 16).
- Ödeme borcunda ihtar sırasını işletin: 30 gün gecikmeden sonra birinci noter ihtarı, 10 gün sonra ikinci ihtar ve ikinci ihtardan sonra bir aylık süre (örnek anasözleşme m. 14).
- Yetkili organda karar alın: Yönetim kurulunun teklifiyle genel kurul ya da anasözleşme izin veriyorsa yönetim kurulu karar verir. Genel kurulun dilek ve temenniler bölümünde ihraç kararı alınamaz.
- Kararı gerekçelendirin ve kaydedin: Gerekçe tutanağa geçirilir, karar ortaklar defterine yazılır.
- On gün içinde notere verin: Kararın onaylı örneği ortağa tebliğ için notere tevdi edilir.
- Üç ayı bekleyin: Bu sürede itiraz yoksa karar kesinleşir. Kesinleşmeden yerine yeni ortak alınamaz.
- Hesaplaşmayı yapın: Çıkarılan ortağın alacağı ayrıldığı yılın bilançosuna göre hesaplanır ve ödenir (m. 17).
İhraç edilen ortak parasını nasıl ve ne zaman alır?
Çıkarılan ortağın hakları, çıkan ortakta olduğu gibi, yedek akçeler hariç olmak üzere ayrıldığı yılın bilançosuna göre hesaplanır (1163 s. K. m. 17). Örnek anasözleşmeye göre bu tutar, bilançonun genel kurulda görüşüldüğü tarihten itibaren bir ay içinde geri verilir; yerine yeni ortak kaydedilmişse ödediği taksitler derhal iade edilir. Ödeme kooperatifin varlığını tehlikeye düşürecekse genel kurul en fazla üç yıl erteleme kararı alabilir. Ortağın sermayesinden yoksun kalacağını öngören şartlar hükümsüzdür; alacak beş yılda zamanaşımına uğrar. Ayrıntılı hesaplama için: Kooperatiften nasıl çıkılır? İstifa süresi, noter bildirimi ve paranın iadesi.
Uygulama notu — Özmen Mali Müşavirlik
İhraç uyuşmazlıklarında dosyanın kaderini çoğu zaman esas değil şekil belirler: ihtarların tarihleri, ihtarda istenen tutarın genel kurul kararıyla örtüşüp örtüşmediği, kararın gerekçesi ve notere tevdi tarihi. Kooperatif tarafındaysanız karar almadan önce ortağın borç dökümünü genel kurulun ödeme kararlarıyla karşılaştırın. Ortak tarafındaysanız tebliğ tarihini not edin; üç aylık süre bu tarihten işler.
Süreyi ve sonucu neler belirler?
- Anasözleşmenin metni: Sebep ve usul tescil edilmiş anasözleşmede nasıl yazılıysa öyle uygulanır.
- İhtarların içeriği: Genel kurul kararına dayanmayan veya hesabı denetlenemeyen bir tutar istenmişse ihraç tartışmalı hale gelir.
- Kararı veren organ: Yönetim kurulu kararı genel kurula itiraz yolunu açar; genel kurul kararı yalnızca dava yolunu.
- Tebliğin usulü: Notere tevdi edilmeyen veya tebliğ edilemeyen karar kesinleşmez; üç aylık süre başlamaz.
- Dava süreci: İtiraz davası sürerken ortaklık devam eder; yeni ortak alınamaz, hesaplaşma beklemeye girer.
- Kooperatifin bilançosu: İade tutarı ve zamanı, ayrılınan yılın bilançosuna ve genel kurul tarihine bağlıdır.
Gerçek sorulardan örnekler
Aşağıdaki durumlar okurlarımızın sitemize yazdığı sorulardan alınmıştır; kimlik ve yer bilgileri çıkarılmıştır.
Örnek 1: İhraç kararı tebliğ edilmedi, kooperatif “zamanaşımı” diyor
Durum: Yirmi yılı aşkın süredir bir işyeri yapı kooperatifinin ortağı olan okurumuz, yönetim kurulunca ihraç edildiğini sonradan öğrendi. Kendisine yalnızca ödeme ihtarı gönderilmiş, ihraç kararı tebliğ edilmemişti. Biriken parasını istediğinde kooperatif zamanaşımını ileri sürdü.
Değerlendirme: İhraç kararının onaylı örneği ortağa tebliğ için notere verilmek zorundadır ve itiraz süresi tebliğden işler (m. 16). Tebliğ edilmemiş bir karar kesinleşmez; kesinleşmeyen kararda ortaklık hak ve yükümlülükleri devam eder. Beş yıllık zamanaşımı ise alacağın istenebilir hale geldiği günden başlar (m. 17). Bu nedenle ilk iş, kooperatiften tebliğ belgesini istemek ve ihracın hangi tarihte kesinleştiğini ortaya koymaktır.
Örnek 2: Aidatı ödeyemedi, çıkarıldı; sonradan arsa satıldı
Durum: Bir işyeri yapı kooperatifine 1990’dan önce ödeme yapan okurumuz, aidatlar ağırlaşınca ödemelerini sürdüremedi ve ortaklıktan çıkarıldı. Ödediği para kendisine verilmedi. Kooperatif daha sonra arsanın fazla kısmını yüksek bedelle sattı; okurumuz bu satıştan pay istedi.
Değerlendirme: Çıkarılan ortağın hakkı, ayrıldığı yılın bilançosuna göre hesaplanır (m. 17). Ortaklık sona erdikten sonra gerçekleşen bir arsa satışının gelirinden pay istenemez; buna karşılık ödenmiş sermayeden yoksun bırakma şartları hükümsüzdür. Uygulamada en büyük risk süredir: alacak, istenebilir hale geldiği günden itibaren beş yılda zamanaşımına uğrar.
Örnek 3: İhraç edilen ortağın dairesini satın aldım, borç benden isteniyor
Durum: Okurumuz, borcunu ödemediği için ihraç edilen bir ortağın kooperatife geçen dairesini, kat irtifaklı tapu ile ve kooperatifin hesabına peşin ödeme yaparak satın aldı. Kendisine kooperatif ödemeleriyle ilgisi olmayacağı söylenmişti. Beş yıl sonra kooperatif, ortak giderlere ilişkin borçlar için ona icra takibi başlattı.
Değerlendirme: Önce iki soru cevaplanmalıdır: eski ortağın ihracı satıştan önce kesinleşmiş miydi ve alıcı kooperatife ortak olarak kaydedildi mi? Kesinleşmeyen ihraçta yerine yeni ortak alınamaz (m. 16). Alıcı ortak kaydedilmişse ortaklık yükümlülüklerine, kaydedilmemişse ancak malik olarak katlanacağı giderlere muhatap olur. Takibe itiraz süresi kısa olduğundan ödeme makbuzları ve satış yazışmaları hemen derlenmelidir.
Yargıtay ihraç konusunda ne diyor?
- Kesinleşene kadar oy hakkı sürer: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu (E. 1979/11, K. 1979/1561), ortaklık şartlarını taşımasalar bile kooperatiften çıkarılmadıkları sürece ortakların genel kurula katılma ve oy verme hakları bulunduğunu kabul etmiştir.
- Dilek ve temenniler bölümünde ihraç olmaz: Yargıtay Ticaret Dairesi (13.02.1964, E. 1963/3554, K. 1964/460), gündemin dilek ve temenniler bölümünde bir ortağın çıkarılması gibi önemli bir konunun karara bağlanamayacağına hükmetmiştir.
- Diğer kararlar için: Kooperatiflerle ilgili Yargıtay kararları.
Ne olur eğer…?
İhraç kararı bana hiç tebliğ edilmediyse ne olur?
Kanun, kararın onaylı örneğinin on gün içinde ortağa tebliğ edilmek üzere notere verilmesini şart koşar ve üç aylık itiraz süresini tebliğden başlatır (1163 s. K. m. 16). Tebliğ edilmeyen karar kesinleşmez; kesinleşene kadar ortaklık hak ve yükümlülükleriniz sürer. Kooperatiften tebliğ belgesini yazılı olarak isteyin.
Üç aylık itiraz süresini kaçırırsam ne olur?
Üç ay içinde genel kurula veya mahkemeye itiraz edilmeyen çıkarma kararları kesinleşir (m. 16). Bundan sonra ihracın kendisi tartışılamaz; yalnızca hesaplaşma alacağı, ayrılınan yılın bilançosuna göre istenebilir ve beş yıllık zamanaşımına tabidir (m. 17).
Yönetim kurulu beni anasözleşmede olmayan bir sebeple çıkarırsa ne olur?
Ortaklar anasözleşmede açıkça gösterilmeyen sebeplerle ortaklıktan çıkarılamaz (m. 16). Böyle bir kararın iptali için tebliğden itibaren üç ay içinde dava açılabilir veya karar yönetim kurulundan çıktıysa genel kurula itiraz edilebilir.
İhraç davası sürerken kooperatif yerime başkasını alırsa ne olur?
Haklarındaki çıkarma kararı kesinleşmeyen ortakların yerine yeni ortak alınamaz ve bu ortakların hak ve yükümlülükleri karar kesinleşinceye kadar devam eder (m. 16). Bu kurala aykırı ortak kaydı ve tahsis işlemleri dava sonucunda geçersiz hale gelebilir.
İhraç edilince ödediğim paralar yanar mı?
Hayır. Çıkarılan ortağın sermaye veya mevduatından kısmen ya da tamamen yoksun kalacağına dair şartlar hükümsüzdür (m. 17). Alacak, yedek akçeler hariç ayrıldığı yılın bilançosuna göre hesaplanır; borçlarınız bu hesapta mahsup edilir.
Kemal Özmen’in kitaplarında ortaklıktan çıkarılma
Ortaklıktan çıkarma, itiraz ve hesaplaşma; Kemal Özmen’in Açıklamalı – Uygulamalı – İçtihatlı Kooperatifler kitabında ve Av. Yurdakul Tuncer ile birlikte yazdığı Kooperatif Davaları kitabında ihraç kararının iptali davaları başlığıyla ele alınır. Ödeme borcundan doğan ihraçlar için: Kooperatif aidatı ödenmezse ne olur?
Birincil kaynaklar
- 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu — güncel metin (mevzuat.gov.tr)
- Konut yapı kooperatifi örnek anasözleşmesi (Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı il müdürlüğü yayını)
- Kemal Özmen, Kooperatiflerde Genel Kurul İşlemleri, Seçkin Yayıncılık, 2012
Yazarlar: Kemal Özmen, Serbest Muhasebeci Mali Müşavir, Açıklamalı – Uygulamalı – İçtihatlı Kooperatifler (Seçkin) kitabının yazarı · Evren Özmen, Serbest Muhasebeci Mali Müşavir, TÜRMOB 35675. Özmen Mali Müşavirlik, İstanbul. İhraç süreci, itiraz ve hesaplaşma için: info@ozmconsultancy.com
Son güncelleme: 21 Kasım 2026. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumda kooperatifinizin anasözleşmesi, ihtar ve tebliğ belgeleri ile genel kurul kararları birlikte değerlendirilmelidir.
Kemal Özmen kimdir?Kitapları
LinkedInozmconsultancy.com
Anasözleşme, genel kurul kararları ve kayıtlarınızı birlikte inceleyelim. Talebiniz doğrudan Evren Özmen'e iletilir.
Açıklamalı – Uygulamalı – İçtihatlı KooperatiflerKemal Özmen · Seçkin Yayıncılık · 5. baskı (2018) · 1.159 sayfa