Kısa cevap

Kooperatif en az 7 ortakla kurulur (1163 s. K. m. 2). Anasözleşme, ilgili Bakanlığın örnek anasözleşmesi esas alınarak MERSİS’te hazırlanır ve kurucular tarafından ticaret sicili müdürlüğünde yetkili personel huzurunda imzalanır. Faaliyet konusuna göre Ticaret, Tarım ve Orman veya Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığından kuruluş izni alınır (m. 3). Sermayenin en az dörtte biri kooperatif adına açılan özel hesaba yatırılır; izin tarihinden itibaren 15 gün içinde tescil istenir ve kooperatif tescille tüzel kişilik kazanır.

Özet tablo: kooperatif kurma şartları

Konu Kural Dayanak
Kurucu sayısı En az 7 ortak; ilgili Bakanlık türlere göre daha yüksek bir sayı belirleyebilir. 1163 s. K. m. 2
Anasözleşme MERSİS’te, Bakanlığın örnek anasözleşmesi esas alınarak hazırlanır. 1163 s. K. m. 88; Ticaret Bakanlığı
İmza Ticaret sicili müdürlüğünde yetkilendirilmiş personel huzurunda; asaleten veya vekâleten. 1163 s. K. m. 2
Kuruluş izni Anasözleşme ilgili Bakanlığa verilir; izin verilirse merkezin bulunduğu yerde tescil ve ilan edilir. 1163 s. K. m. 3; ek m. 1
Zorunlu hükümler Ad ve merkez, amaç ve çalışma konuları, ortaklık şartları, pay tutarı ve ödeme şekli, ortakların sorumluluğu, organlar, temsil, gelir-gider farkı, kurucuların bilgileri. 1163 s. K. m. 4
Ortaklık payı Her ortaktan en az bir pay; bir payın değeri 100 TL (Bakanlık artırabilir); bir ortak en çok 5.000 pay taahhüt edebilir. 1163 s. K. m. 19
Peşin ödeme Nakdi sermayenin en az dörtte biri peşin ödenir; kooperatif adına bankada açılan özel hesaba yatırılır. 1163 s. K. m. 4; Ticaret Bakanlığı
Sermaye sınırı Sermaye miktarı sınırlandırılarak kooperatif kurulamaz (değişir sermaye). 1163 s. K. m. 2
Unvan “Kooperatif” adını yalnız bu Kanuna göre kurulanlar kullanabilir; unvanda kamu kurum ve kuruluşlarının isimleri yer alamaz. 1163 s. K. m. 2
Tescil süresi İzin tarihinden itibaren 15 gün; sicil müdürlüğünün bölgesi dışından başvuranlar için 30 gün. Ticaret Bakanlığı
Tüzel kişilik Ticaret siciline tescil ile kazanılır. 1163 s. K. m. 7
Kuruluş sonrası KOOPBİS’e ortak kayıtları (15 gün), vergi ve defter işlemleri; belirlenen kooperatiflerde yönetici eğitimi (9 ay). KOOPBİS Yön. m. 11; 1163 s. K. m. 55

Hangi kooperatif, hangi bakanlık?

Bakanlık Kooperatif türleri Başvuru yeri
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Konut, işyeri, küçük ve karma sanayi sitesi yapı kooperatifleri Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği il müdürlüğü
Tarım ve Orman Bakanlığı Tarımsal kalkınma, sulama, su ürünleri, çay ekicileri, pancar ekicileri Tarım ve Orman il müdürlüğü
Ticaret Bakanlığı (il müdürlüğü) Örnek anasözleşmeyi aynen kabul eden 16 tür: tüketim, üretim ve pazarlama (tütün hariç), site işletme, kadın girişimi üretim ve işletme, karayolu yük ve yolcu taşıma, deniz yük ve yolcu taşıma, eğitim, çocuk bakım hizmetleri, gayrimenkul işletme, hizmet, küçük sanat, pazarcılar işletme, temin tevzi, yaş sebze ve meyve pazarlama Ticaret il müdürlüğü
Ticaret Bakanlığı (merkez) Diğer türler; örneğin işletme, sağlık hizmetleri, tarım satış, taşıma ve işletme, turizm geliştirme, yenilenebilir enerji, karşılıklı sigorta, bilimsel araştırma, fikri mülkiyet ve üst kuruluşlar Esnaf, Sanatkârlar ve Kooperatifçilik Genel Müdürlüğü

Türkiye’de 46 kooperatif türü vardır: 36’sı Ticaret, 5’i Tarım ve Orman, 5’i Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı görev alanındadır. Türlerin ve kooperatif, şirket ve dernek arasındaki farkların ayrıntısı: Kooperatif türleri: kooperatif mi, şirket mi, dernek mi?

Kooperatif nasıl kurulur? Adım adım

  1. Türü ve faaliyet konusunu belirleyin: Tür, başvurulacak bakanlığı ve kullanılacak örnek anasözleşmeyi belirler. Ortakların ortak ekonomik ihtiyacı açıkça tanımlanmalıdır (m. 1).
  2. En az 7 kurucu ortağı toplayın: Her kurucunun örnek anasözleşmedeki ortaklık şartlarını taşıdığını belgeleyin. Tüzel kişi ortaklar için amaç ve temsilci belgeleri gerekir.
  3. Anasözleşmeyi MERSİS’te hazırlayın: Bakanlığın örnek anasözleşmesi MERSİS’te yer alır. Örnek anasözleşmeyi aynen kabul etmek, il müdürlüğünden izin alınabilen türlerde süreci kısaltır.
  4. Ticaret sicili müdürlüğünde imzalayın: Kurucular anasözleşmeyi yetkili personel huzurunda asaleten veya vekâleten imzalar (m. 2).
  5. Sermayeyi yatırın: Taahhüt edilen nakdi sermayenin en az dörtte biri, kooperatif adına bankada açılacak özel hesaba yatırılır ve dekont başvuruya eklenir (m. 4).
  6. Kuruluş iznine başvurun: Kuruluş bilgi formu ve belgelerle ilgili bakanlığa veya il müdürlüğüne başvurulur; idare anasözleşmenin Kanunun emredici hükümlerine uygunluğunu inceler. Bakanlık, anasözleşmenin Kanunun ihtiyari hükümlerinden ayrıldığını ileri sürerek izin vermekten kaçınamaz (m. 3).
  7. Tescil ve ilan: İzin tarihinden itibaren 15 gün içinde ticaret sicili müdürlüğüne tescil başvurusu yapılır. Tescilden sonra sicil tasdiknamesi MERSİS numarasıyla verilir ve kuruluş Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan edilir.
  8. Kuruluş sonrası işlemler: Ortak bilgileri yönetim kurulunun kabul kararından itibaren 15 gün içinde KOOPBİS’e girilir; vergi kaydı ve defterler düzenlenir. Belirlenen kooperatiflerde yönetim ve denetim kurulu üyeleri seçimden sonra dokuz ay içinde kooperatifçilik eğitimini tamamlar (m. 55 ve 65).

Kooperatif kurmak için hangi belgeler gerekir?

Ticaret Bakanlığı görev alanındaki kuruluşlar için istenen belgeler şunlardır; diğer bakanlıklar da benzer belgeler ister:

  • Kuruluş bilgi formu.
  • Ticaret sicili müdürlüğünde imzalanmış anasözleşme (Bakanlığın istediği sayıda nüsha).
  • İlk yönetim ve denetim kurulu üyelerinin son altı ay içinde alınmış adli sicil kayıtları (e-Devlet çıktısı kabul edilir).
  • İlk yönetim ve denetim kurulu üyelerinin hısımlık ve bağdaşmayan görevlere ilişkin taahhütnameleri.
  • Ödenen sermayeye ilişkin banka dekontu.
  • İlk denetim kurulu üyelerinin en az lise düzeyinde öğrenim belgesi.
  • Ortaklık şartlarının taşındığını gösteren belgeler veya taahhütler (örneğin site işletme kooperatifinde sitede maliklik veya oturma hakkını gösteren belge).
  • Tüzel kişi ortaklar için amacın kooperatifle ilgili olduğunu ve temsilciyi gösteren belgeler.

Örnek anasözleşme mi, özel anasözleşme mi?

Örnek anasözleşmeyi aynen kabul Değiştirilmiş anasözleşme
Dayanak Bakanlığın 88. maddeye göre hazırladığı örnek Örneğin kanuna ve genel ahlaka aykırı olmayan değişikliklerle uyarlanması
İzin makamı Sayılan 16 türde Ticaret il müdürlüğü Ticaret Bakanlığı merkezi
İnceleme Daha kısa; şekil ve belge kontrolü ağırlıklı Değişen maddelerin Kanunun emredici hükümlerine uygunluğu ayrıca incelenir
Ne zaman tercih edilir? Standart faaliyet ve ortaklık yapısı Özel ortaklık şartları, farklı organ yapısı veya özel faaliyet

Uygulama notu — Özmen Mali Müşavirlik

Kuruluş başvurularında gecikmenin en sık sebebi anasözleşme değil, kurucu belgeleridir: altı ayı geçmiş adli sicil kaydı, eksik taahhütname veya ortaklık şartını göstermeyen belge. İkinci sebep tür seçimidir: aynı faaliyet farklı örnek anasözleşmelere uyabilir ve yanlış tür seçimi başvurunun başka bir makama aktarılmasına yol açar. İzin çıktıktan sonra 15 günlük tescil süresini takvime alın; tescil öncesi kooperatif adına işlem yapmayın, çünkü kooperatif tüzel kişiliği ancak tescille kazanır.

Kuruluş süresini ve işin kapsamını neler belirler?

  • Tür ve izin makamı: İl müdürlüğü izni ile Bakanlık merkezi izni arasında süre farkı olur.
  • Anasözleşmenin örnekten sapması: Değişen her madde ayrı incelenir.
  • Kurucu sayısı ve belgeleri: Kurucu ve tüzel kişi ortak sayısı arttıkça belge derleme uzar.
  • Sermaye yapısı: Ayni sermaye ve devralınan işletmeler değerleme gerektirir (m. 3 ve 20).
  • Sektör izinleri: Taşıma, gıda veya sağlık gibi alanlarda kooperatif kuruluşu sektörün ayrıca istediği izinlerin yerini tutmaz.
  • Taşınmaz ihtiyacı: Yapı kooperatiflerinde arsa, tarımsal kooperatiflerde arazi edinim kuralları takvimi etkiler.

Gerçek sorulardan örnekler

Aşağıdaki durumlar okurlarımızın sitemize yazdığı sorulardan alınmıştır; kimlik ve yer bilgileri çıkarılmıştır.

Örnek 1: Yedi ortakla tütün alım, işleme ve satış kooperatifi

Durum: Yedi kişi, tütün alımı, işlenmesi ve satışı için kooperatif kurmak istediklerini belirterek gerekli belgeleri, ortak başına ne kadar sermaye konulacağını ve sermayenin büyük veya küçük tutulmasının avantajını sordu.

Değerlendirme: Yedi kişi Kanunun asgari şartını karşılar (m. 2). Ticaret Bakanlığı il müdürlüklerinin izin verebildiği üretim ve pazarlama kooperatiflerinden tütün hariç tutulmuştur; bu nedenle başvuru Bakanlık merkezine yapılır ve sektörün ayrıca istediği izinler kuruluşun dışında kalır. Sermaye kooperatifte değişkendir ve sınırlandırılamaz (m. 2): her ortak en az bir pay (100 TL) alır, en çok 5.000 pay taahhüt edebilir ve nakdi sermayenin en az dörtte biri peşin ödenir (m. 4, 19). Yüksek sermaye oy getirmez; her ortağın oyu birdir. İşletme ihtiyacı, genel kurulun belirleyeceği ödemelerle karşılanır.

Örnek 2: Zeytin ve üzüm ürünleri için üretim ve pazarlama

Durum: Bir okurumuz, zeytin ve üzüm ürünlerinin üretimi ve pazarlaması için kooperatif kurmak istediğini ve kuruluşta kullanabileceği örnek bir “tüzük” istediğini yazdı.

Değerlendirme: Kooperatiflerde “tüzük” değil anasözleşme vardır ve örnek anasözleşmeler MERSİS’te hazırdır. Kurucular ürünlerini kendileri yetiştiren üreticilerse tarımsal kalkınma kooperatifi (Tarım ve Orman Bakanlığı il müdürlüğü), ürün alıp işleyip pazarlamak ağırlıktaysa üretim ve pazarlama kooperatifi (Ticaret il müdürlüğü) türü değerlendirilir. Tür seçimi, izin makamını ve anasözleşmenin ortaklık şartlarını belirler.

Örnek 3: Mantarcılık kooperatifi

Durum: Mantar üretimi için kooperatif kurmak isteyen bir okurumuz, sürecin hangi adımlardan oluştuğunu sordu.

Değerlendirme: Mantar yetiştiriciliği tarımsal bir faaliyettir ve tarımsal kalkınma kooperatifi olarak Tarım ve Orman Bakanlığı il müdürlüğüne başvurulur. Adımlar yukarıdaki sırayı izler: yedi kurucu, MERSİS’te örnek anasözleşme, ticaret sicili müdürlüğünde imza, sermayenin dörtte birinin bankaya yatırılması, kuruluş izni, 15 gün içinde tescil ve ilan. Tarımsal amaçlı kooperatiflerde 20 Haziran 2026’dan itibaren tarım arazisi edinimi Bakanlık iznine bağlıdır; arazi alımı planlanıyorsa bu takvime eklenmelidir. Ayrıntılar: Kooperatif tarla alabilir mi?

Ne olur eğer…?

Yedi kişiden az ortakla kooperatif kurmak istersek ne olur?

Kooperatif kurulamaz; bir kooperatif en az 7 ortak tarafından imzalanacak anasözleşmeyle kurulur (1163 s. K. m. 2). İlgili Bakanlık bazı türler için daha yüksek bir asgari ortak sayısı da belirleyebilir. Daha az kişiyle ortak ticari faaliyet için şirket kurulabilir.

İzinden sonra 15 gün içinde tescil başvurusu yapmazsak ne olur?

Ticaret Bakanlığının açıklamasına göre tescil başvurusu izin tarihinden itibaren 15 gün içinde, sicil müdürlüğünün bölgesi dışından başvuranlar için 30 gün içinde yapılmalıdır. Süre kaçırılırsa izin makamına ve ticaret sicili müdürlüğüne yeniden başvurmak gerekebilir; kooperatif tescil edilmeden tüzel kişilik kazanmaz.

Tescilden önce kooperatif adına sözleşme yaparsak ne olur?

Kooperatif tüzel kişiliği ticaret siciline tescil ile kazanılır (m. 7). Tescilden önce kooperatif adına yapılan işlemlerden, bunları yapanların kişisel sorumluluğu doğabilir. Arsa, kira veya hizmet sözleşmelerini tescilden sonra kooperatif adına yapın.

Örnek anasözleşmeyi değiştirirsek ne olur?

Kanuna ve genel ahlaka aykırı olmayan değişiklikler yapılabilir; ancak il müdürlüğünden izin alınabilen türlerde örnek anasözleşmenin aynen kabulü şarttır, değiştirilmiş anasözleşmede başvuru Bakanlık merkezine yapılır ve değişen maddeler Kanunun emredici hükümlerine göre incelenir (m. 3).

Sermayeyi yüksek tutarsak ne olur?

Kooperatifte sermaye değişkendir ve sınırlandırılamaz (m. 2). Bir ortak en çok 5.000 pay taahhüt edebilir ve nakdi sermayenin en az dörtte biri peşin ödenir (m. 4, 19). Yüksek pay daha fazla oy getirmez; her ortağın oyu birdir. Sermaye, ortakların ödeme gücüne ve işin ihtiyacına göre belirlenmelidir.

Kooperatif kurulduktan sonra KOOPBİS’e kayıt yapılmazsa ne olur?

Yeni ortakların bilgileri yönetim kurulunun kabul kararından itibaren 15 gün içinde KOOPBİS’e girilmelidir (KOOPBİS Yönetmeliği m. 11). Aykırılıkta her yönetim kurulu üyesine, her yükümlülük için ayrı idari para cezası verilir (ek m. 2/1-4). Genel kurulda yalnızca KOOPBİS’ten üretilen hazirun listesi geçerlidir.

Kemal Özmen’in kitaplarında kuruluş

Kuruluş, anasözleşme ve izin süreçleri Kemal Özmen’in Açıklamalı – Uygulamalı – İçtihatlı Kooperatifler kitabında Kanunun ilgili maddeleriyle birlikte açıklanır. Kanunun kuruluşla ilgili maddeleri: 1163 sayılı Kanun m. 1–7 ve m. 19. Yapı kooperatifleri için ayrıca: Yapı kooperatifi.

Tür seçimi, anasözleşme, izin, tescil ve kuruluş sonrası muhasebe ve KOOPBİS işlemleri için Özmen Mali Müşavirlik’e yazabilirsiniz. Bütün konular: Kooperatif rehberi.

Birincil kaynaklar

Yazarlar: Kemal Özmen, Serbest Muhasebeci Mali Müşavir, Açıklamalı – Uygulamalı – İçtihatlı Kooperatifler (Seçkin) kitabının yazarı · Evren Özmen, Serbest Muhasebeci Mali Müşavir, TÜRMOB 35675. Özmen Mali Müşavirlik, İstanbul. Kooperatif kuruluşu için: info@ozmconsultancy.com · 0216 352 29 61

Son güncelleme: 21 Kasım 2026. Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; başvuru öncesinde ilgili bakanlığın güncel belge listesi ve örnek anasözleşmesi kontrol edilmelidir.

Bu konuda kooperatifinize danışmanlık

Anasözleşme, genel kurul kararları ve kayıtlarınızı birlikte inceleyelim. Talebiniz doğrudan Evren Özmen'e iletilir.

Hukuk bürosu musunuz? Kooperatif davalarında dosyaya sunulacak uzman mütalaası hazırlıyoruz.

Dış denetime tabi kooperatif misiniz? Genel kurulunuzun seçeceği dış denetim için de yazabilirsiniz.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir