Kısa cevap: Hayır, kural olarak alamaz. 20 Haziran 2026’dan beri 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu’na tabi kooperatifler, tarım arazilerinde ve imar planlarında “tarımsal niteliği korunacak alan” olarak ayrılan yerlerde mülkiyet ve sınırlı ayni hak edinemiyor (5403 s. K. m. 8, 7584 s. K. m. 23 ile eklenen fıkra). Tarımsal amaçlı faaliyet gösteren kooperatifler ise bu araziyi ancak Tarım ve Orman Bakanlığı’nın izniyle edinebiliyor.
Yapay zekâ ile özetle: ChatGPT · Perplexity · Claude · Google’da kooperatiflerkanunu.com’u tercih ettiğim kaynak yap
Özet tablo: kooperatifler ve tarım arazisi
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Konut ve işyeri yapı kooperatifleri | Tarım arazisinde ve tarımsal niteliği korunacak alanda mülkiyet ve sınırlı ayni hak edinemez. | 5403 s. K. m. 8 (7584 s. K. m. 23, RG 20.06.2026 / 33286) |
| Tarımsal amaçlı kooperatifler | Aynı alanlardaki edinim Tarım ve Orman Bakanlığı’nın iznine bağlıdır. | 5403 s. K. m. 8 |
| Yürürlük | Hüküm, Kanun’un yayımlandığı 20 Haziran 2026’da yürürlüğe girdi. | 7584 s. K. yürürlük maddesi (m. 29) |
| Tarım arazisinin bölünmesi | Bakanlıkça belirlenen asgari tarımsal arazi büyüklüğünün altında ifraz ve hisselendirme yapılamaz. | 5403 s. K. m. 8/B |
| Fiili hisse satışı | Tarım arazisini tescili mümkün olmayan fiili hisselere ayırıp zilyetliği üyelik veya ortaklık ilişkisiyle devreden ya da buna aracılık eden kişiye bir yıldan üç yıla kadar hapis ve adli para cezası. | 5403 s. K. m. 21/5 |
| Kooperatif hissesinin niteliği | Taşınmaz mülkiyeti tapuya tescille kazanılır ve devri resmî şekle bağlıdır; kooperatif hissesi tek başına alıcıya tapuda mülkiyet kazandırmaz. | TMK m. 705 ve 706 |
| Taşınmaz alım kararı | Alımın usulü, niteliği, yeri ve azami alım fiyatı genel kurulca belirlenir. | 1163 s. K. m. 42/6 |
| Kooperatifin inşaatı | Konut veya işyeri projesi için imar planına uygun proje ve yapı ruhsatı gerekir. | 3194 s. İmar Kanunu m. 21 |
7584 sayılı Kanun kooperatifler için ne değiştirdi?
Tarım, orman ve enerji alanında çok sayıda kanunu değiştiren 7584 sayılı Kanun, 20 Haziran 2026 tarihli ve 33286 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı. Kanun’un 23. maddesi, 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu’nun 8. maddesine kooperatiflere özel bir fıkra ekledi. Buna göre 1163 sayılı Kanun’a tabi kooperatifler iki tür alanda mülkiyet ve sınırlı ayni hak edinemiyor:
- 1/5000 ve 1/1000 ölçekli imar planlarında tarımsal niteliği korunacak alan olarak belirlenen yerler,
- imar planı dışında kalan ve 5403 sayılı Kanun kapsamındaki tarım arazileri.
Sınırlı ayni hak; irtifak, intifa, üst hakkı ve ipotek gibi mülkiyetten daha dar hakları kapsar. Bu nedenle kooperatif tarım arazisini satın alamadığı gibi, üzerinde örneğin intifa veya üst hakkı da edinemiyor. Tarımsal amaçlı faaliyet gösteren kooperatifler için istisna var: bu kooperatiflerin aynı alanlardaki edinimi Tarım ve Orman Bakanlığı’nın iznine bağlı. Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü de 24 Ağustos 2026 tarihli olurla 2022/5 sayılı Genelge’ye, tapu müdürlüklerinin bu kısıtı uygulamasına ilişkin bir hüküm ekledi.
Düzenleme, tarım arazisinin kooperatif ortaklığı üzerinden fiilen küçük parçalara bölünüp “hobi bahçesi” olarak satılması modeline yöneliyor. Kanun yeni edinimi düzenliyor; yürürlükten önce kooperatif adına tescil edilmiş tarım arazileri için ayrı bir geçiş hükmü içermiyor.
Konut yapı kooperatifi ile tarımsal amaçlı kooperatif: tarım arazisinde fark ne?
| Konut veya işyeri yapı kooperatifi | Tarımsal amaçlı kooperatif | |
|---|---|---|
| Tarım arazisi edinebilir mi? | Hayır; mülkiyet de sınırlı ayni hak da edinemez | Tarım ve Orman Bakanlığı’nın izniyle edinebilir |
| Örnek türler | Konut yapı kooperatifi, toplu işyeri yapı kooperatifi | Tarımsal kalkınma kooperatifi, sulama kooperatifi |
| Arazi bulunca ilk iş | İmar durumu belgesiyle arazinin planlı alanda olup olmadığını ve tarımsal niteliği korunacak alan sayılıp sayılmadığını belgelemek | Edinim için Bakanlık izni almak |
| Dayanak | 5403 s. K. m. 8 (kural) | 5403 s. K. m. 8 (istisna) |
Tapulu hisse ile kooperatif hissesi: hobi bahçesinde fark ne?
| Tapulu hisse | Kooperatif hissesi | |
|---|---|---|
| Tapu kaydında malik | Hissedar malik olarak yazılır | Kooperatif malik görünür; alıcının elinde yalnızca ortaklık payı vardır |
| Devir şekli | Tapu müdürlüğünde resmî şekilde (TMK m. 706) | Ortaklık devri; taşınmaz mülkiyetini geçirmez |
| Müstakil tapuya geçiş | Tarım arazisinde asgari büyüklüğün altında ifraz yapılamaz (5403 m. 8/B) | Aynı sınır geçerli; ayrıca kooperatif 2026’dan beri yeni tarım arazisi edinemez |
| Ceza riski | Araziye izinsiz yapı yapılırsa idari para cezası ve yıkım | Fiili hisseyle zilyetlik devri ve aracılık 5403 m. 21/5 kapsamında hapis ve adli para cezası gerektirebilir |
Kooperatif adına kayıtlı tarla ne olacak?
7584 sayılı Kanun yeni edinimi yasaklıyor; daha önce kooperatif adına tescil edilmiş tarım arazileri için ayrı bir düzenleme getirmiyor. Bu arazilerde kooperatifin önünde üç yol var: arazinin imar planına alınmasını beklemek veya plan değişikliği için idareye başvurmak, araziyi genel kurulun belirlediği usul ve asgari satış fiyatıyla satmak (1163 s. K. m. 42/6) ya da proje imkânsızlaştıysa tasfiyeye gitmek. Ortaklara hisseli tahsis, TKGM 2022/5 sayılı Genelge’ye göre anasözleşmede hüküm bulunması veya konut yapımının imkânsızlaşması halinde genel kurul kararıyla mümkün olsa da, tarım arazisinde 5403 sayılı Kanun’un ifraz ve hisselendirme sınırları ayrıca uygulanır.
Yapı kooperatifi arsa alırken adım adım
- Tapu kaydını inceleyin: Taşınmazın niteliği (tarla, bağ, bahçe veya arsa) ve beyanlar hanesindeki şerhler kontrol edilir.
- İmar durumunu belgeleyin: Belediyeden veya valilikten alınan imar durumu belgesiyle taşınmazın planlı alanda olup olmadığı ve tarımsal niteliği korunacak alan olarak ayrılıp ayrılmadığı tespit edilir.
- Genel kurul kararını alın: Taşınmaz alımının usulü, niteliği, yeri ve azami alım fiyatı genel kurulda belirlenir; bu, genel kurulun devredemeyeceği bir yetkidir (1163 s. K. m. 42/6).
- Tapuda alımı yapın: Alım tapu devriyle veya tapuya şerh verilmiş satış vaadi sözleşmesiyle yapılır (1163 s. K. m. 59); kooperatifi yetki belgesinde gösterilen yöneticiler temsil eder.
- Proje ve ruhsat sürecini başlatın: Konut veya işyeri inşaatı için imar planına uygun proje ve yapı ruhsatı alınır (3194 s. K. m. 21).
Uygulama notu — Özmen Mali Müşavirlik
Kooperatif arsa ararken ilk soru fiyat değil, imar durumudur. Alım kararından önce imar durumu belgesini ve tapu kaydını genel kurula sunun; satış vaadi sözleşmesine, arsanın öngörülen sürede imar planına alınamaması halinde kooperatifin sözleşmeden dönebileceğine ilişkin açık bir hüküm koyun. İmar planı dışındaki bir tarım arazisini “ileride imara açılır” beklentisiyle almak ise 20 Haziran 2026’dan beri mümkün değil.
Kemal Özmen de 2018’de sitemizde bir okurun “konut kooperatifi tarlaya inşaat yapabilir mi” sorusuna verdiği yanıtta, imar planı bulunmayan bir arsaya konut veya işyeri yapılamayacağını hatırlatmıştı.
Maliyeti ve süreyi neler belirler?
- Arazinin imar durumu: Konut alanına ayrılmış planlı arsa ile plan dışındaki tarım arazisi arasında hem süre hem risk bakımından büyük fark vardır.
- Plan değişikliği süreci: Plan dışındaki bir alanın imara açılması idarenin takdirine bağlıdır ve yıllar sürebilir; kooperatif bu süre boyunca giderlerini ortaklardan karşılamaya devam eder.
- Genel kurul ve tapu işlemleri: Alım kararı, yetki belgesi, tapu harç ve masrafları.
- Ortak sayısı ve pay yapısı: Proje değişirse ortaklık paylarının ve şerefiye farklarının yeniden hesaplanması gerekir.
- Olası yaptırımlar: Tarım arazisindeki izinsiz yapılar için 5403 sayılı Kanun’un idari para cezası, yıkım ve tapu kaydına belirtme hükümleri.
Gerçek sorulardan örnekler
Aşağıdaki durumlar, okurlarımızın sitemize yazdığı sorulardan alınmıştır; kimlik bilgileri çıkarılmıştır.
Örnek 1: Konut kooperatifi tarla vasfındaki araziye inşaat yapabilir mi?
Durum: Bir okurumuz 2018’de, konut kooperatiflerinin tarla vasfındaki bir araziye inşaat yapıp yapamayacağını, yapabilecekse bunun nasıl olacağını sordu.
Değerlendirme: Kemal Özmen o tarihte verdiği yanıtta imar planı bulunmayan bir arsaya konut veya işyeri yapılamayacağını belirtti. Bugün cevap daha da net: kooperatif böyle bir araziyi 20 Haziran 2026’dan beri edinemiyor; elindeki tarım arazisine izinsiz yapı yapması da 5403 sayılı Kanun’un idari yaptırımlarını doğurur.
Örnek 2: “Hobi bahçesi” adıyla imarsız arsa satışı
Durum: Bir okurumuz, bir kooperatifin “hobi bahçesi” adıyla imarsız arsa satışı yapacağını; kendisine verilen tapunun bu projede sorun yaratıp yaratmayacağını ve hisseli arsadaki hakkını nasıl koruyacağını sordu.
Değerlendirme: Önce elindeki belgenin ne olduğuna bakılmalı: tapuda malik olarak adının yazılı olduğu bir pay mı, yoksa yalnızca kooperatif ortaklık payı mı? Taşınmaz mülkiyeti tapuya tescille kazanılır (TMK m. 705); kooperatif hissesi tek başına bu sonucu doğurmaz. Arazi tarım arazisiyse asgari büyüklüğün altında ifraz ve hisselendirme yapılamaz (5403 s. K. m. 8/B); araziyi fiili hisselere ayırıp zilyetliği ortaklık ilişkisiyle devretmek ve buna aracılık etmek ise hapis ve adli para cezası gerektirebilir (m. 21/5). Tapulu paydaş, tapu kaydını ve beyanlar hanesini düzenli izlemeli; diğer paydaşların paylarını üçüncü kişilere satması halinde yasal önalım hakkını (TMK m. 732) değerlendirmelidir.
Örnek 3: Arazisi yıllardır tarla olan kooperatifte aidat ihtarı
Durum: 1992’de Antalya’da kurulan bir kooperatifin arazisi 2016’da hâlâ tarım vasfındaydı ve yönetim fiilen çalışmıyordu. Aidatını ödemeyen okurumuza 30 gün süreli ilk ihtar gönderilmiş; talep edilen gecikme faizi anaparayı aşmıştı.
Değerlendirme: Parasal yükümlülükte Kanun iki yazılı istem arar: ilk isteme uymayan ortak, ikinci istemden sonra bir ay içinde de ödeme yapmazsa ortaklığını kaybeder (1163 s. K. m. 27). Anasözleşmedeki diğer çıkarma sebeplerinde karar ortağa tebliğ edilir; ortak tebliğden itibaren üç ay içinde dava açabilir, karar yönetim kurulunca verilmişse genel kurula itiraz edebilir (m. 16). Bu ihtarlar arasında süre verilmesi ve usulüne uygun tebliğ şarttır. Gecikme faizi ve zammı genel kurul kararına ve anasözleşmeye dayanmalıdır. Kooperatif üç yıl olağan genel kurulunu yapmamışsa dağılır (m. 81). Arazinin imara açılma ihtimali yoksa satış veya tasfiye seçeneğini genel kurul gündemine taşımak daha sağlıklı bir çözümdür.
Örnek 4: Proje başlamadan vazgeçilirse arsa ortaklara dağıtılabilir mi?
Durum: 26 ortaklı bir kooperatif 6 dönüm imarlı arsa almış, henüz inşaata başlamamıştı. Yönetim kurulu üyesi okurumuz, projeden vazgeçilirse arsanın ortaklara payları oranında devredilip devredilemeyeceğini ve ileride ayrıca imarsız bir tarla alınırsa iki taşınmazın hak ve yükümlülüklerinin ortak grupları arasında ayrılıp ayrılamayacağını sordu.
Değerlendirme: TKGM 2022/5 sayılı Genelge’ye göre konut yapı kooperatifi, anasözleşmede hüküm bulunması veya konut yapımının imkânsızlaşması halinde genel kurul kararıyla taşınmazlarını ortaklara hisseli olarak tahsis edebilir. Arsa imarlı olduğundan 5403 sayılı Kanun’un hisselendirme sınırı bu taşınmaza uygulanmaz; satış seçeneğinde ise usul ve asgari satış fiyatını genel kurul belirler (m. 42/6). Sorunun ikinci kısmı bugün kendiliğinden kapandı: 20 Haziran 2026’dan beri kooperatif, imar planı dışındaki bir tarım arazisini edinemez.
Ne olur eğer…?
Kooperatif “hobi bahçesi” adıyla tarım arazisinden hisse satarsa ve ben alırsam ne olur?
Kooperatif hissesi size tapuda mülkiyet kazandırmaz; malik kooperatif olarak kalır (TMK m. 705 ve 706). Tarım arazisini fiili hisselere ayırıp zilyetliği ortaklık ilişkisiyle devretmek ve buna aracılık etmek, 5403 sayılı Kanun’un 21. maddesine göre bir yıldan üç yıla kadar hapis ve adli para cezası gerektirebilir. Bölünen alana izinsiz yapı yapılırsa idari para cezası ve yıkım da gündeme gelir.
Konut kooperatifi tarla vasfındaki araziye inşaat yaparsa ne olur?
İmar planı bulunmayan araziye konut veya işyeri için yapı ruhsatı alınamaz (3194 s. K. m. 21). Ruhsatsız yapı hem imar mevzuatının hem 5403 sayılı Kanun’un idari yaptırımlarını doğurur. Ayrıca 20 Haziran 2026’dan beri kooperatif bu tür bir araziyi edinemez.
Kooperatif projeden vazgeçerse arsa ortaklara payları oranında verilebilir mi?
Anasözleşmede hüküm varsa veya konut yapımı imkânsızlaşmışsa, genel kurul kararıyla taşınmaz ortaklara hisseli tahsis edilebilir (TKGM 2022/5 sayılı Genelge). Satış tercih edilirse satış usulü ve asgari satış fiyatı genel kurulca belirlenir (1163 s. K. m. 42/6). Taşınmaz tarım arazisiyse 5403 sayılı Kanun’un ifraz ve hisselendirme sınırları ayrıca uygulanır.
Kooperatifin arazisi yıllardır tarla ve yönetim çalışmıyorsa ne olur?
Üç yıl olağan genel kurulunu yapmayan kooperatif dağılır (1163 s. K. m. 81). Aidat ihtarı ve ortaklıktan çıkarma, anasözleşmede gösterilen sebeplere ve Kanun’daki usule bağlıdır (m. 16 ve 27); çıkarma kararına üç ay içinde genel kurula veya mahkemeye itiraz edilebilir. Ortaklar, satış veya tasfiye seçeneğini genel kurul gündemine taşıyabilir.
Kemal Özmen’in kitaplarında arsa edinimi
Yapı kooperatiflerinde genel kurulun taşınmaz alım yetkisi ve arsa edinimi, Kemal Özmen’in Açıklamalı – Uygulamalı – İçtihatlı Kooperatifler kitabında ele alınır. Kitabın 2018 tarihli 5. baskısı 7584 sayılı Kanun’dan önce basıldığı için bu yazı 2026 değişikliğini tamamlar. Ferdileşme ve tapu devrindeki 2026 değişikliği için: Kooperatifte tapu ne zaman verilir? Ferdileşme şartları ve etap kuralı (ek madde 6).
Birincil kaynaklar
- 7584 sayılı Kanun — Resmî Gazete, 20.06.2026, sayı 33286
- 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu — güncel metin (mevzuat.gov.tr)
- 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu — güncel metin (mevzuat.gov.tr)
- 3194 sayılı İmar Kanunu — güncel metin (mevzuat.gov.tr)
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — güncel metin (mevzuat.gov.tr)
- TKGM — 5403 sayılı Kanun uygulamaları duyurusu
- TKGM 2022/5 sayılı Genelge — ticaret şirketleri ve kooperatiflerin tapu işlemleri
Yazarlar: Kemal Özmen, Serbest Muhasebeci Mali Müşavir, Açıklamalı – Uygulamalı – İçtihatlı Kooperatifler (Seçkin) kitabının yazarı · Evren Özmen, Serbest Muhasebeci Mali Müşavir, TÜRMOB 35675. Özmen Mali Müşavirlik, İstanbul. Kooperatif arsa alımı, tasfiye ve tür değişikliği için: [email protected]
Son güncelleme: 21 Kasım 2026. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut işlem öncesinde taşınmazın tapu kaydı, imar durumu ve kooperatifinizin anasözleşmesi birlikte değerlendirilmelidir.