Davacı vekili, davalının yükümlülüklerden kurtulmak amacıyla kooperatif üyeliğinden istifa ettiğini ancak konuttan yararlanmaya devam ettiğini, istifa eden ortağın ortaklık sıfatı ile kazandığı hakları iade etmesi gerektiğini ileri sürerek bağımsız bölümün tapu kaydının iptali ile müvekkili adına tescilini istemiştir. Kooperatif ile ortakları arasındaki davaların kooperatifin merkezinin bulunduğu yer mahkemesinde görülür. Bu yetki, kamu düzenine ilişkin ve kesindir. Yetkisizlik kararı verilerek dosyanın Ankara Asliye Hukuk Mahkemesine gönderilmesi gerekir

1163 sayılı Kanunu`nun 59/1. maddesi hükmü karşısında temsile yetkili kişiler ancak kooperatif namına onun amacının gerektirdiği bütün hukuki işlemleri yapabileceklerinden kooperatifçe açıkça icazet verildiği anlamına gelecek bir işlem bulunmadığı durumda, kooperatif yöneticilerinin yetkisiz olarak yaptıkları işlemler kooperatif yönünden bağlayıcı olmayacaktır.
Bu durumda, öncelikle, özel kişilerden bono karşılığında mal alınmasına icazet verildiği anlamına gelecek bir işlem bulunup bulunmadığı belirlenmeli, kooperatif yöneticilerine özel kişilere borçlanma konusunda yetki verilmemiş ancak buna rağmen borçlanılmış ise uyuşmazlık ilke olarak sebepsiz zenginleşme hükümleri çerçevesinde çözümlenmelidir.

Bu durum karşısında; davacının davaya konu borcun kaynağını teşkil eden kooperatif adına imzalayıp verdiğini iddia ettiği bono karşılığında alındığı belirtilen akaryakıtın kooperatif uhdesine girip girmediği, kooperatif için kullanılıp kullanılmadığı konusu, kayıtlar üzerinde denetime elverişli bir şekilde kooperatif uygulamaları ve mali konularda uzman bir bilirkişi aracılığı ile tespit edilmeli, akaryakıtın alındığı ve bononun verildiği iddia edilen tarih ve öncesindeki kooperatifin mali yapısı, aidat ve diğer kaynaklardan gelen ödeme gücü, bono karşılığında akaryakıt almasını gerektirir bir gereksinimi bulunup bulunmadığı, bu harcamanın ne şekilde muhasebeleştirildiği, gelirler ile giderler arasında fark bulunup bulunmadığı, dava konusu paranın gelir gider farkı ile uyum gösterip göstermediği, bu durumun genel kurulda görüşülüp görüşülmediği belirlenmelidir.

Defter ve belgelerin kendi gözetim ve denetiminde tutulması gerektiği olgusu nazara alındığında, kooperatif kayıtlarındaki düzensizlik ve karışıklığın, borç verdiğini iddia eden yönetici lehine sonuç doğurmayacağının ilke olarak kabul edilmesi gerekir.

1163 sayılı Kooperatifler Kanunu`nun 23. maddesi hükmü uyarınca, ortaklar hak ve yükümlülüklerde eşit konumdadırlar.
Yönetim kurulu bu ilkenin dışına çıkmak istediği takdirde, bu hususu, genel kurul gündemine alarak, genel kurulun tartışmasına açıkça sunması gerekmekte veya genel kurulun yapılan uygulamayı açıkça ya da zımnen benimsemesi icap etmektedir.

Bu nedenle, sabit ve peşin aidat ödemek suretiyle ortaklığa alınmadaki bu usule uyulmamışsa, böyle bir ortağın (devam eden inşaatların finansmanına katılımı için) üyelik aidat yükümlülüğü devam eder.
Açıklanan usule uyulmuşsa, ortaklığa alınmadaki bu farklılık, ortaklığa alındıktan sonra üyelik aidatı istenmesini mümkün kılmaz ise de kooperatifin amacına ulaşıncaya kadar yapılan genel yönetim ve alt yapı giderlerinden ortağın sorumluluğu devam eder. Genel kurulca açık yetki verilmedikçe ya da benimsemedikçe 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu`nun 23. maddesine aykırı şekilde yönetim kurulunun diğer ortaklardan farklı statüde ortaklığa kabul kararı vermesine veya akçalı konularda bir ortağı farklı statüde konumlandırmasına geçerli hukuki sonuç bağlanamaz.

Bu durumda, mahkemece, kooperatifin defter ve kayıtları ve tüm genel kurul kararları üzerinde bilirkişiye inceleme yaptırılarak, davacı ve ortaklığı devraldığı Coşkun Yeldiren`nin sabit ve peşin aidat ödemek suretiyle ortaklığa kabulü konusunda genel kurulca bir karar verilip verilmediği ya da bu hususun genel kurulca benimsenip benimsenmediği saptanıp, buna göre peşin ortaklık mevcut ise davacının genel idare ve alt yapı giderlerinden borcu bulunup bulunmadığı, peşin ortaklık mevcut değil ise inşaat finansman giderleri dahil tüm aidat borcundan sorumlu olduğu ilke olarak benimsenip, uygun sonuç çerçevesinde hüküm kurulması gerekirken, bu hususlar üzerinde araştırma ve inceleme yapılmadan yazılı şekilde hüküm tesisi doğru olmamıştır.

Kooperatif genel kurulunca ödenmesine karar verilen, konutların güçlendirilmesi ve sığınak yapımı giderleri, ortakların mali sorumluluğunu artırıcı ek ödeme niteliğinde olmadığından; alınacak kararlar için, tüm ortakların ¾`ü olarak aranan ağırlaştırılmış nisab aranmaz.fk

Taraflar arasındaki genel kurul kararının iptali davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın kabulüne yönelik olarak verilen hükmün süresi içinde davalı vekilince temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:
YARGITAY 23. HUKUK DAİRESİ KARARI:Davacı vekili, kooperatif ortağı olan müvekkilinin konutunu yıllar önce teslim aldığını, kooperatifin 13.11.2010 tarihinde yapılan 2010 yılı olağanüstü genel kurul toplantısının 4. maddesinde “kooperatife ait güçlendirmeye ihtiyaç olan konutların kooperatifçe güçlendirilmesi ve sığınak için üyelerden beş taksitte toplam 6.750,00 TL alınmasına” karar verildiğini, Kooperatifler Kanunu`nun 52. maddesi gereğince kararların ortakların ¾`ünün rızası olmaksızın alındığını ileri sürerek, bu yönde alınan genel kurul kararının iptaline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı vekili, davanın bir aylık yasal süresi geçtikten sonra açıldığını, alınan kararların üyelerin şahsi sorumluluğunu artıran ek ödeme niteliğinde bir karar olmadığını savunarak, davanın reddini talep etmiştir.

Mahkemece, iddia, savunma ve tüm dosya kapsamına göre, konutlar teslim edildikten sonra konutların güçlendirilmesi ve sığınak yapımı için beş taksitte toplam 6.750,00 TL alınmasına ilişkin genel kurul kararının ortakların mali sorumluluğunu artırıcı ek ödeme niteliğinde olduğu, Kooperatifler Kanunu`nun 52.maddesine göre ¾ nispetindeki karar nisabına uyulmamış olduğu gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

Karar, davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

1-Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı delillerle gerektirici sebeplere, delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına göre, davalı vekilinin aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan diğer temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

2-Dava, genel kurul kararının iptali istemine ilişkindir.

İptali istenen genel kurul toplantısının 4. maddesinde karar altına alınan borç kalemleri, 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu`nun 31`nci maddesinde, bilanço açığının kapatılmasında kullanılmasının şart olduğu öngörülen ek ödeme niteliğinde olmayıp, giderlere katılım payı niteliğinde olduğu anlaşılmaktadır.

Buna göre, 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu`nun 52. maddesinde ortakların kişisel sorumluluklarının ağırlaştırılması veya ek ödeme yükümlerinin ihdası hakkında alınacak kararlar için tüm ortakların ¾`ü olarak aranan ağırlaştırılmış nisap değil, aynı Kanun`un 51/1`nci maddesindeki karar nisabı yeterli olup, bu nisap sağlanmıştır. Bu durumda mahkemece, davanın reddine karar verilmesi gerekirken, yanılgılı gerekçe ile yazılı şekilde hüküm kurulması doğru görülmemiştir.

Yukarıda (1) numaralı bentte açıklanan nedenlerle, davalı vekilinin diğer temyiz itirazlarının reddine, (2) numaralı bentte açıklanan nedenlerle, temyiz itirazlarının kabulü ile hükmün davalı yararına ( BOZULMASINA ), oybirliğiyle karar verildi.

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü)’ndan:
TAPU VE KADASTRO VERİLERİNİN PAYLAŞIMI HAKKINDA YÖNETMELİK
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar
Amaç
MADDE 1 – (1) Bu Yönetmeliğin amacı, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünce üretilen veya arşivlenen verilerin paylaşılmasına ilişkin usul ve esasları belirlemektir.
Kapsam
MADDE 2 – (1) Bu Yönetmelik, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünce üretilen veya arşivlenen verilerin elektronik ortamda veya doküman olarak kişi ve kurumların paylaşımına açılmasına ilişkin usul ve esasları kapsar.
Dayanak
MADDE 3 – (1) Bu Yönetmelik, 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun 1020 nci maddesi, 25/11/2010 tarihli ve 6083 sayılı Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (ğ) bendi, 8 inci maddesinin yedinci fıkrası, 9 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 17/8/2013 tarihli ve 28738 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Tapu Sicili Tüzüğünün 14 üncü ve 15 inci maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar ve kısaltmalar
MADDE 4 – (1) Bu Yönetmelikte geçen;
a) Diğer paylaşım halleri: Elektronik ortam dışındaki veri paylaşımını,
b) Elektronik kabul beyanı: Protokol imzalananlar dışında kalan taşınmaz malikleri, taşınmaz üzerinde hak sahibi olanlar ile taşınmazın tanımlayıcı bilgilerini talep eden gerçek ve tüzel kişilerin elektronik ortamda bilgisine sunulan metni kabulüne ilişkin beyanlarını,
c) Genel Müdürlük: Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü merkez ve taşra teşkilatını,
ç) Kişiler: Kurumlar dışında kalan gerçek ve tüzel kişileri,
d) Kurum: T.C. Başbakanlık İdareyi Geliştirme Başkanlığınca hazırlanan Elektronik Kamu Bilgi Yönetim Sisteminde (KAYSİS) yer alan kamu kurum ve kuruluşlarını,
e) Protokol: Tapu ve kadastro verilerini talep eden kurumlar, kendi işleriyle sınırlı olmak üzere kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve taşınmaza ilişkin konularda faaliyet gösteren gerçek ve tüzel kişiler ile imzalanan protokolü,
f) Sözleşme: Protokol imzalananlar dışında kalan gerçek ve tüzel kişilerin, elektronik kabul beyanıyla kabul ettikleri metin ya da Genel Müdürlükle imzaladıkları sözleşmeyi,
g) TAKBİS: Tapu ve Kadastro Bilgi Sistemini,
ğ) Tapu ve Kadastro Paylaşım Sistemi (TAKPAS): Genel Müdürlükçe üretilen veya arşivlenen verilerin kurumlar ve kişilerle paylaşılmasına imkân sağlayan sistemi,
h) Taşınmazı Tanımlayıcı Bilgiler: Taşınmazın bulunduğu il, ilçe, mahalle/köy, mevkii, ada/parsel numarası, niteliği, yüzölçümü, kat irtifakı veya kat mülkiyeti durumu, varsa blok ve bağımsız bölüm numarasını,
ı) Veri: Genel Müdürlük tarafından üretilen veya arşivlenen her türlü bilgi ve belgeyi,
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Tapu ve Kadastro Paylaşım Sisteminin Çalışma Esasları
Tapu ve kadastro verileri
MADDE 5 – (1) TAKPAS’taki veriler; taşınmazın gerçek ve tüzel kişiyle ilişkilendirilmesi ve üzerindeki hakların gösterilmesine ilişkin bilgileri içerir. Bu veriler elektronik tapu siciline geçilinceye kadar bilgilendirme amaçlı olarak kullanılabilir.
(2) TAKBİS üzerindeki kayıtlar, her bir birim için, sicillerin elektronik ortamda tutulmaya başlandığı tarihte aktif olan ve bu tarihten sonra oluşan bilgileri içerir.
(3) TAKBİS öncesi pasif kayıtlara yönelik talepler, kişi ve kurumlar tarafından taşınmazın kaydına ulaşılmasını sağlayacak tanımlayıcı bilgileri belirtilerek tapu sicilinin tutulduğu ve dayanak belgelerin arşivlendiği ilgili birimlere yapılır. 30/4/2011 tarihli ve 27920 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Tapu Müdürlüklerince Yetki Alanı Dışında Kayıtlı Bulunan Taşınmazlarla İlgili Tapu İşlemlerinin Yapılmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik hükümleri saklıdır.
Özel hayatın gizliliği ve diğer sınırlamalar
MADDE 6 – (1) TAKPAS’ın işletilmesinde, paylaşılmasında ve kullanılmasında T.C. Anayasası, uluslararası sözleşmeler ve diğer mevzuatta yer alan; Devlet sırrına, kişisel verilerin korunmasına, özel hayatın ve soruşturmanın gizliliğine, mahkemelerce verilen gizlilik kararlarına, gizli tanıklığa, 27/12/2007 tarihli ve 5726 sayılı Tanık Koruma Kanunu ile 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamında alınan tedbir kararlarına ilişkin hükümler esas alınır.
Başvuru, sözleşme ve protokol
MADDE 7 – (1) Protokol/sözleşme, 6083 sayılı Kanun, 4721 sayılı Kanun, 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, Tapu Sicili Tüzüğü ve bu Yönetmelik hükümleri çerçevesinde imzalanır.
(2) TAKPAS’tan yararlanmak isteyen kurumlar ve kişiler, Genel Müdürlüğe başvururlar. Yapılan başvurularda, talep edilen bilgilerin kullanım amacının ve varsa yasal dayanağının bildirilmesi gerekir.
(3) Genel Müdürlük, TAKPAS’ta bulunan verileri, bu Yönetmelikte belirlenen usul ve esaslar uyarınca Genel Müdürlük ile kurumlar ve kişiler arasında yapılacak ve Genel Müdürlükçe belirlenecek tip protokol veya sözleşme çerçevesinde paylaşıma açabilir.
(4) Kurumlar ve kişiler aldıkları verilerin gizliliğini korumakla yükümlüdürler. Alınan veriler kullanım amacı veya sözleşmede/protokolde tanımlanmış hizmetlerin yerine getirilmesi dışında başka amaçla kullanılamaz.
(5) Protokol yapılan kişi ve kurumlarla veri paylaşımı salt elektronik ortam üzerinden gerçekleştirilir. Bu kapsamdaki kişi ve kurumların elektronik ortam dışındaki veri talepleri karşılanmaz. TAKBİS öncesi pasif kayıtlara ilişkin bilgiler ve belge örnekleri ilgili kamu kurumlarının yazılı talebi üzerine verilir.
Sözleşme veya protokolde bulunması gereken hususlar
MADDE 8 – (1) Sözleşme veya protokollerde aşağıda belirtilen hususlara yer verilir:
a) Kurumların veya kişilerin yetkileri, yetki alanı ve paylaşıma sunulacak veriler.
b) Kayıtlara erişimin şekli, kontrolü ve güvenliği.
c) Sözleşme/protokol süresi.
ç) Kurumların veya kişilerin TAKPAS’ı kullanma amacı ve varsa yasal dayanağı.
d) Sorumluluk.
e) Sınırlamalar.
f) Eğitim.
g) Ücretlendirme.
ğ) Genel Müdürlükçe uygun görülecek diğer hususlar.
Verilerin paylaşımı
MADDE 9 – (1) Kurumlar ve kişilerin TAKPAS’ta hangi sorgulamaları yapabilecekleri ve hangi bilgileri alabilecekleri sözleşme veya protokoller çerçevesinde belirlenir.
(2) Kurumlar ve kişiler için her bir sorgulama, sorgu sonucu gönderilecek internet servisleri ve internet sayfaları için yetkilendirme yapılır. Kurum ve kişilerin, günlük en fazla kaç kez sorgulama yapabileceği, süreleri, yaptığı işlemler için ne düzeyde izleme bilgisi tutulacağı gibi bilgi ve kısıtlamalar ile diğer hususlar sözleşme veya protokoller çerçevesinde belirlenir.
(3) Genel Müdürlük, TAKPAS’ı kullanacak kurum ve kişileri sistemde tanımlar. Tanımlanan her bir kurumun TAKPAS’ta kendini tanıtabilmesi ve giriş yapabilmesi için Genel Müdürlük tarafından güvenlik kodları, kullanıcı adı ve şifreleri tahsis edilir.
(4) Genel Müdürlük, TAKPAS’ta veri paylaşım ve güvenliği esaslarını düzenlemeye ve değiştirmeye yetkilidir.
(5) İlgili idarelerce düzenlenen taşınmaz üzerindeki tasarrufları kısıtlayıcı veya yasaklayıcı nitelikteki haciz, tedbir ve benzeri bildirimler, elektronik imza, kayıtlı şifre ve benzeri yöntemlerle elektronik ortamda Genel Müdürlüğe bildirilebilir ve bu bildirimlere Genel Müdürlükçe elektronik ortamda cevap verilebilir. Elektronik ortamda yapılacak bildirime ve cevapların elektronik ortamda verilebilmesine ilişkin usul ve esasları belirlemeye Genel Müdürlük yetkilidir.
TAKPAS üzerinden verilecek hizmet türleri ile erişim hakkı, erişim ve bilgi güvenliği
MADDE 10 – (1) TAKPAS hizmetleri, kurumlar ve kişilerin internet sayfaları ile ulaşabilecekleri etkileşimli sorgulamalar ve kendi yazılım uygulamaları içerisine ekleyecekleri bölümler ile sorgulama yapmalarına olanak verecek internet servislerinden oluşur. Tüm sorgulamalarda kurum ve kişilerin almaya yetkili olduğu ve TAKPAS’ta bulunan bilgiler sorgu sonucu olarak gönderilir. Kurumlar ve kişilere yetkisi dâhilinde olmayan bilgilerin gönderilmesi engellenir.
(2) Mahkemeler, Cumhuriyet savcılıkları, icra ve iflas müdürlükleri ile kamu kurum ve kuruluşlarının görevleriyle ilgili taşınmaz verilerine erişimi protokol düzenlenerek belirlenebilir.
(3) Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ile taşınmaza ilişkin konularda faaliyet gösteren gerçek ve tüzel kişiler kendi işleriyle sınırlı olmak üzere, düzenlenecek protokol kapsamında gerekli verilere erişebilirler.
(4) Taşınmaz malikleri ile taşınmaz üzerinde hak sahibi olanlar, elektronik kabul beyanı ile oluşturulan sözleşme şartları dâhilinde verilere erişebilirler.
(5) Tapu sicilinin açıklığı ilkesi gereğince, taşınmazın tanımlayıcı bilgileri herkes tarafından elektronik kabul beyanı ile oluşturulan sözleşme şartları kapsamında sorgulanabilir.
(6) Tapu siciline yönelik her türlü tescil, şerh, beyan, terkin taleplerinde, malike ait T.C. kimlik numarası, ad, soyad, baba adı gibi kimlik bilgilerinin yanında TAKPAS’tan erişilen taşınmaz ada, parsel ve varsa bağımsız bölüm bilgilerinin de protokol yapılan kurumlarca tapu müdürlüklerine sunulması gerekir. Aksi halde söz konusu talepler ilgili müdürlüklerce reddedilir.
Paylaşım yöntem ve ilkeleri
MADDE 11 – (1) Ülke düzeyinde veri talebi veya sorgulama yapılabilmesi için Genel Müdürlük ile protokol veya sözleşme yapılması zorunludur.
(2) Tapu Sicili Tüzüğü 14 üncü maddesinin ikinci fıkrası uyarınca kendi işleriyle sınırlı olmak üzere kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve taşınmaza ilişkin konularda faaliyet gösteren gerçek ve tüzel kişiler ile imzalanan protokoller kapsamında yapılacak sorgulamalar için ek-3 belgenin ilgililerce doldurulması gerekir.
(3) TAKPAS’tan hizmet alanların yapabileceği sorgulamalar, sorgulama sonucu olarak gönderilen bilgiler ve erişilebilecek internet sayfaları kurum veya kullanıcı bazında Genel Müdürlükçe belirlenir. Hizmet alanların kendilerine verilen yetkiler dışında işlem yapması ve bilgi alması engellenir.
(4) TAKPAS’tan alınan verilere ait çıktılarda kurum adı, kullanıcı adı, tarih ve saat bilgisi yer alır.
(5) Erişim ve paylaşım işlemleri ile sonuçlarına, erişilen ve paylaşılan verilerin kullanımına ait kütük (log) kayıtlarının her iki tarafın kendi sisteminde tutulduğunun bilindiği taraflarca protokolde veya sözleşmede imza altına alınır.
(6) Genel Müdürlüğün yazılımda güncelleme ve yenileme yapma hakkı saklıdır.
Sorgulama kriterleri
MADDE 12 – (1) TAKBİS’teki veriler kişi ya da taşınmaz bilgileri esas alınarak sorgulanabilir. Sözleşme veya protokol yapılan kurum ve kişilerce TAKBİS’te yer alan verilerin sorgulanmasında aşağıdaki kriterler dikkate alınır.
a) Kişi bilgileri ile sorgulamada;
1) Gerçek kişiler için öncelikli olarak T.C. kimlik numarası ile sorgulama yapılması esastır. Ancak, TAKBİS veri tabanında eksik olan malik nüfus bilgileri ve T.C. kimlik numarası entegrasyon işlemleri tamamlanıncaya kadar en az ad, soyad, baba adı kriterleri kullanılarak sorgulama yapılabilir.
2) Tüzel kişiler için sorgulamada öncelikli olarak vergi kimlik numarası ile sorgulama yapılması esastır. Ancak TAKBİS veri tabanında bulunmayan malik unvan bilgileri ile vergi kimlik numarası entegrasyon işlemleri tamamlanıncaya kadar salt unvan bilgisi kullanılarak sorgulama yapılabilir.
b) Taşınmaz bilgileri ile sorgulamada;
1) Taşınmazın ili, ilçesi, mahallesi/köyü, ada ve parsel numarası,
2) Kat mülkiyetine tabi bağımsız bölümlerin sorgulaması için birinci alt bende ek olarak varsa blok ve bağımsız bölüm numarası,
3) Varsa T.C. taşınmaz numarası,
4) TAKBİS zemin sistem numarası,
5) İmar, kamulaştırma, toplulaştırma ve benzeri uygulamalar sebebiyle toplu olarak taşınmaz bilgilerine erişilmesi için protokolde hüküm bulunması ve sorgulama zaman diliminin Genel Müdürlükçe belirlenerek özel sorgulama yetkisi verilmiş olması,
gerekir.
(2) Sözleşme veya protokol yapılmayan kurum ve kişiler TAKPAS’tan yararlanamaz. Bu kurum ve kişiler tapu ve kadastro verilerine yönelik sorgulama taleplerini yürürlükteki mevzuat kapsamında taşınmaz kaydının bulunduğu tapu veya kadastro müdürlüklerine iletirler.
(3) Sorgulama kriterlerini yeniden belirlemeye ve değiştirmeye Genel Müdürlük yetkilidir. Söz konusu değişiklikler hakkında protokol/sözleşme yapılan kişi veya kurumlara 30 gün önceden yazılı ya da elektronik ortamda bilgi verilir.
Harita verilerinin paylaşımı
MADDE 13 – (1) Harita verileri, 15/11/1991 tarihli ve 21052 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Bakanlıklararası Harita İşlerini Koordinasyon ve Planlama Kurulu Yönetmeliği ile 31/8/1994 tarihli ve 22037 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Harita ve Harita Bilgilerini Temin ve Kullanma Yönetmeliği esaslarına göre TAKPAS üzerinden paylaşılabilir.
Kadastral verilerin paylaşılması
MADDE 14 – (1) Taşınmazı tanımlayıcı bilgiler, yer kontrol noktaları ve detay koordinatlar TAKPAS üzerinden sözleşme veya protokol düzenlenen kişi veya kurumlar ile paylaşılabilir.
Tapu tahrir defterlerinin paylaşılması
MADDE 15 – (1) Tapu tahrir defterlerine ait kayıtlar elektronik ortamda TAKPAS üzerinden sözleşme veya protokol düzenlenen kişi veya kurumlar ile paylaşılabilir.
Veri paylaşımı ilkelerinin ihlali ve hukuki sorumluluk
MADDE 16 – (1) Erişilen ve paylaşılan veriler; Genel Müdürlüğün yazılı izni olmadıkça, tarafların kendi görev ve faaliyet alanı kapsamında gerçekleştirecekleri işlemler haricinde başka kurum, kuruluş ve diğer kişilere kullandırılamaz ve yayınlanamaz.
(2) TAKPAS’taki verilere erişimde kısıtlama yapmaya Genel Müdürlük yetkilidir. Verilere erişim hakkının kötüye kullanılması halinde, özel kanun hükümleri saklı kalmak üzere, sisteme erişim derhal durdurulur.
(3) Sözleşme/protokol hükümleri yerine getirilmediği takdirde kurumların ve kişilerin TAKPAS’tan faydalanması geçici olarak askıya alınır veya iptal edilir.
(4) Erişilen ve paylaşılan verilerin bu Yönetmelik hükümlerine aykırı olarak kullanılmasından doğan; hukuki, cezai, idari ve mali sorumluluklar veriyi alan ve/veya kullanana aittir. TAKPAS kapsamında paylaşılan bilgilerden faydalanan diğer görevliler de bu hükme tabidir. TAKPAS’ın bütün aşamalarında görev yapan yetkililer de sözleşme/protokolde belirtilen esaslara uymakla yükümlüdürler. Bu yükümlülük, kişilerin görevlerinden ayrılmalarından sonra da devam eder.
Hizmet sunumu
MADDE 17 – (1) Zorunlu haller veya protokolde/sözleşmede Genel Müdürlükçe belirlenecek özel haller dışında TAKPAS’tan kesintisiz hizmet verilir.
Genel Müdürlük kullanıcıları
MADDE 18 – (1) Genel Müdürlük kullanıcılarının tanımlanması ve yetkilendirilmeleri Genel Müdürlükçe yapılır.
(2) Bu yetkilendirme ile Genel Müdürlük kullanıcılarının sadece kendilerine yetki verilen işlemleri yapabilmeleri sağlanır. Genel Müdürlük kullanıcılarının yaptığı her türlü işlemin izleme bilgileri tutulur.
Kurum ve kişi kullanıcıları
MADDE 19 – (1) Genel Müdürlük, TAKPAS’a bağlanan kurum ve kişi kullanıcılarının kontrol edilmesi, verilen yetki çerçevesinde bilgi alınması ve tanımlanan kullanıcılara ait tüm bilgilerin TAKPAS’ta tutulması için her türlü tedbiri alır.
TAKPAS veri sunum şekli ve bağlantı kontrol sistemi
MADDE 20 – (1) Kurumlar ve kişiler, Genel Müdürlükçe belirlenen web servisleri üzerinden, Genel Müdürlüğün belirleyeceği metotlar ile sunulan verilerin kullanılması için gerekli yazılım ve donanımı sağlamakla yükümlüdür.
(2) TAKPAS’a bağlanmak isteyen kurumlar ve kişilere ait güvenlik kodları kontrol edildikten sonra, hizmet alanların güvenlik duvarları ile sistem güvenlik duvarları arasında özel şifrelenmiş güvenli ağ bağlantısı kurularak iki bağlantı noktası arasında hizmet verilir.
(3) Kurumlar ve kişiler TAKPAS ile kurulan ve standartları Genel Müdürlükçe belirlenen güvenli ağ bağlantısını protokol veya sözleşmede belirlenen amaçlar doğrultusunda diğer bağlı birimlerinde de sağlar. Hizmet alanlar kendine bağlı birimler dışındaki kuruluşları ve kişileri TAKPAS’tan faydalandıramaz.
İzleme bilgilerinin oluşturulması
MADDE 21 – (1) TAKPAS’tan yapılan her türlü işlem, işlemin tarihi, saati, işlemi yapan kullanıcı, yapılan sorgulama bilgileri izleme bilgisi olarak tutulur ve bu bilgiler yedeklenir. Tutulan izleme bilgisi sorgu sonucunu içerir. Genel Müdürlük kullanıcıları tarafından izleme bilgileri sorgulanarak TAKPAS’tan yapılan işlemler takip edilir.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Çeşitli ve Son Hükümler
Takip ve değerlendirme
MADDE 22 – (1) Genel Müdürlükçe ihtiyaç duyulan kullanıcı bilgileri takip edilip değerlendirilir. Bu raporlar; bir kuruma ait genel bilgiler, kullanıcı taraf listesi ve belirlenen saat aralığında kullanıcı tarafların yaptıkları işlemlerin izlenmesine ilişkin tüm sorgulama bilgilerini kapsar.
Yedekleme
MADDE 23 – (1) TAKPAS’ta oluşabilecek veri kayıplarının önlenmesi için, TAKPAS’ın Genel Müdürlüğün belirleyeceği aralıklarla yedeklenmesi sağlanır.
Donanım güvenliği
MADDE 24 – (1) TAKPAS’ın bulunacağı yerdeki donanımın sahip olması gereken güvenlik ihtiyaçlarının tespit edilmesi, sistem odasına veya sistem konsollarına erişimde yetkisiz erişimin engellenmesi ve iş sürekliliğinin sağlanması hususunda Genel Müdürlükçe gerekli tedbirler alınır.
Sözleşme veya protokolün geçerlilik süresi
MADDE 25 – (1) Kurum ve kişilerle imzalanan sözleşmenin/protokolün geçerlilik süresi taraflarca belirlenir.
(2) Sözleşme/protokol hükümlerinin değiştirilmesinin talep edilmesi halinde ek sözleşme/protokol yapılabilir veya yenilenebilir.
Eğitim
MADDE 26 – (1) Genel Müdürlük ile sözleşme veya protokol yapılan kurum personeli ve kişilere, ihtiyaç duyulması halinde TAKPAS ile ilgili uygulamalar hakkında eğitim verilebilir.
TAKPAS kullanımının ücretlendirilmesi
MADDE 27 – (1) Bu Yönetmelik kapsamında alınacak hizmetler 8/1/2002 tarihli ve 4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun uyarınca döner sermaye hizmet bedeline tabidir.
(2) Döner sermaye hizmet bedeli, 6083 sayılı Kanunun 8 inci maddesi ve aynı Kanuna ekli III sayılı tarife cetveli kapsamında belirlenir.
(3) Bu Yönetmelik kapsamında alınacak hizmetlerin karşılığında ödenecek döner sermaye hizmet bedelinin ödeme usul ve esasları protokol veya sözleşme taraflarınca belirlenecektir.
(4) Kanunlardaki özel hükümler saklıdır.
Diğer paylaşım hallerine ilişkin usul ve esaslar
MADDE 28 – (1) Mevzuat gereği yetkili kişi ve kurumların görevleri kapsamındaki bilgi ve belge istemlerinde, kayıtların tutulduğu ilgili birimlerden yazılı olarak talepte bulunmaları halinde bilgi ve belge örneklerinin verilmesi mümkündür.
(2) Tapu Müdürlüklerince Yetki Alanı Dışında Kayıtlı Bulunan Taşınmazlarla İlgili Tapu İşlemlerinin Yapılmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik kapsamında yetki alanı dışındaki tapu işlemleri hariç olmak üzere tapu siciline yönelik tescil, şerh, beyan, terkin ve TAKPAS’ta yer almayan veri talepleri ile uyumsuz kayıt iddialarına ilişkin taleplerin asli sicillerinin bulunduğu tapu müdürlüklerine yapılması gerekir. Söz konusu taleplerde taşınmazın tanımlayıcı bilgilerinin bildirilmesi zorunludur. Bunun dışındaki talepler karşılanmaz.
(3) Taşınmaz malikleri ve taşınmaz üzerinde hak sahibi olanlar ile 4721 sayılı Kanunun 1020 nci maddesi uyarınca ilgisini inanılır kılanlar; kayıtların tutulduğu ilgili birimlerden yazılı olarak talepte bulunmaları halinde bilgi ve belge örneklerini edinebilir.
(4) TAKPAS’tan herhangi bir nedenle uzun süreli olarak veri alınamaması halinde de birinci fıkra hükümleri uygulanır.
(5) Bu madde kapsamında verilerin doküman olarak paylaşılması da bu Yönetmeliğin 27 nci madde hükmüne tabidir.
(6) İlgililerince sorgulama sonucunu gösterir belge/tapu kayıt örneğinin istenilmesi durumunda ise 2/7/1964 tarihli ve 492 sayılı Harçlar Kanunu gereğince kayıt ve belge örneği verilmesine ilişkin harcın tahsil ettirilmesi gerekmektedir.
(7) Tapu kadastro verileri, çevrimdışı (offline) olarak taşınabilir bellek, CD, DVD ve benzeri ortamlarda paylaşılamaz.
(8) Kanunlardaki özel hükümler saklıdır.
Yabancı uyruklu kişiler
MADDE 29 – (1) Yabancı uyruklu kişilerin ve yabancı sermayeli şirketlerin münferit verilerinin paylaşılmasında da bu Yönetmelikte belirlenen usul ve esaslar geçerlidir. Yabancı uyruklu kişilere ilişkin sorgulama kriterleri sözleşme ve protokollerde ayrıca belirlenebilir.
(2) Yabancı uyruklu kişilerin ve yabancı sermayeli şirketlerin toplu verilerinin paylaşılmasına ilişkin usul ve esaslar, yapılacak sözleşme veya protokollerde Genel Müdürlük tarafından belirlenir.
Yetki
MADDE 30 – (1) Mevzuatta yapılan düzenlemeler ve hizmet gereği duyulacak ihtiyaçlar çerçevesinde TAKPAS üzerinden paylaşılacak verileri belirlemeye Genel Müdürlük yetkilidir.
(2) TAKPAS’ın kullanılması için kurumlarla bu Yönetmeliğin ekinde yer alan ek-1 Tip Protokol, kişilerle ek-2 Tip Sözleşme yapılır. Ek-1, ek-2 ve ek-3 belgeler ile TAKPAS form-1, TAKPAS form-2, TAKPAS form-3 ve TAKPAS form-4 belgelerini değiştirmeye Genel Müdürlük yetkilidir.
Veri paylaşım komisyonu oluşumu ve görevleri
MADDE 31 – (1) Komisyon, Strateji Geliştirme Daire Başkanlığının koordinasyonu ve görevlendireceği (2) iki üyeden, yine aynı başkanlıkça belirlenecek, birisinin başkanlığında; Tapu Dairesi Başkanlığından (1) bir, Kadastro Dairesi Başkanlığından (1) bir, Hukuk Müşavirliğinden (1) bir, Harita Dairesi Başkanlığından (1) bir, Arşiv Dairesi Başkanlığından (1) bir, Bilgi Teknolojileri Dairesi Başkanlığından (1) bir ve Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünden (1) bir üyenin görevlendirilmesi ile toplam 9 asil üyeden oluşur. Ayrıca, Komisyonda temsil edilen her başkanlıkça aynı sayıda yedek üye görevlendirilir. Strateji Geliştirme Daire Başkanlığınca görevlendirilecek üyelerden birinin Mali Hizmetler Uzmanı kadrosunda görevli olması zorunludur. Mali Hizmetler Uzmanı için belirlenecek yedek üyenin de aynı kadroda olması gerekir.
(2) Diğer başkanlıklar ilgisi halinde Komisyon Başkanının yazılı daveti üzerine komisyonda temsil edilir.
(3) Komisyon, Komisyon Başkanının uygun göreceği zamanlarda asgarî beş üye ile toplanır. Kararlar toplantıya katılan üyelerin çoğunluğu ile alınır. Oylarda eşitlik olması halinde, Komisyon Başkanının bulunduğu taraf çoğunluk sayılır. Başkanının yazılı daveti üzerine komisyonda temsil edilen Başkanlıkların da oy hakkı vardır.
(4) Komisyonun sekretarya işlemleri Strateji Geliştirme Daire Başkanlığınca yürütülür. Koordinasyon birimleri tarafından tüm alt detayları ile hazırlanan taleplerin gündeme alınıp alınmayacağına dair hazırlanan konu başlıklarını, gündeme alınması için Komisyon Başkanlığına sunmak ve toplantı tarihi ve yeri ile ilgili süreçleri takip etmek görevi Komisyon Sekretaryasına aittir.
(5) Komisyonun görevleri şunlardır:
a) Veri paylaşım talepleri için görüş bildirmek.
b) Sözleşme ve protokol metinlerini ve eklerini, gerektiğinde madde eklemek ya da çıkarmak suretiyle, düzenlemek ve hazırlamak.
c) Komisyon sekretaryasınca gündeme alınan konular hakkında görüş bildirmek.
Elektronik sicile geçiş süreci
GEÇİCİ MADDE 1 – (1) Elektronik tapu siciline geçilene kadar ihtilaf halinde tapu sicili bilgileri esastır.
Mevcut protokollerin güncellenmesi
GEÇİCİ MADDE 2 – (1) Mevcut protokollerin bu Yönetmeliğe aykırı hükümlerinin olması halinde bu Yönetmelik hükümleri geçerli olup mevcut protokoller bu Yönetmeliğin yayımı tarihinden itibaren 1 (bir) yıl içerisinde Yönetmeliğe uygun hale getirilir.
Yürürlük
MADDE 32 – (1) Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 33 – (1) Bu Yönetmelik hükümlerini Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün bağlı olduğu Bakan yürütür.

Ekleri için tıklayınız.

ALTYAPILI ARSA ÜRETİMİ VE BU ARSALARIN TAHSİS YOLUYLA SATIŞINA İLİŞKİN UYGULAMALARIN USUL VE ESASLARINA DAİR YÖNETMELİK

Resmi Gazete Tarihi:
Resmi Gazete Sayısı:

ALTYAPILI ARSA ÜRETİMİ VE BU ARSALARIN TAHSİS YOLUYLA SATIŞINA İLİŞKİN UYGULAMALARIN USUL VE ESASLARINA DAİR YÖNETMELİK

  

BİRİNCİ BÖLÜM

GENEL HÜKÜMLER

Amaç

Madde 1 – Bu Yönetmeliğin amacı, Toplu Konut İdaresi Başkanlığınca, Konut Yüksek Kurulunca tespit edilen yerleşme yerlerinde düzenli ve kontrollü kentleşmeyi sağlamak üzere; konut yapımına uygun arazi ve arsaların seçimi ve temini, arsa geliştirmeyi kolaylaştıracak ve hızlandıracak yöntemlerin belirlenmesi, doğal ve çevresel değerlerin korunarak sürdürülebilir bir kentsel gelişmenin sağlanması ve arsa arzını artırarak fiyatların düşürülmesi için altyapılı arsa üretimi ve üretilen altyapılı arsaların tahsis yoluyla satışına ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.

Kapsam

Madde 2 – Bu Yönetmelik, Toplu Konut İdaresi Başkanlığının altyapılı arsa sunumu amacıyla arazi ve arsa temini, altyapılı arsa üretimi ile altyapılı arsaların tahsis yoluyla satışına ilişkin iş ve işlemleri kapsar.

Dayanak

Madde 3 – Bu Yönetmelik, 2985 sayılı Toplu Konut Kanunu ve 4698 sayılı Konut Müsteşarlığının Kurulması ve Arsa Ofisi Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun ile 18/3/2002 tarihli ve 2002/3888 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Toplu Konut İdaresi Kaynaklarının Kullanım Şekline İlişkin Yönetmelik hükümlerine dayanılarak hazırlanmıştır.

Tanımlar ve Kısaltmalar

Madde 4 – Bu Yönetmelikte yer verilen;

Arazi: İmar planları yapılmamış, tescilli veya tescilsiz alanlardır.

Arsa: İmar planları ile parsel ölçeğinde yapılanma şartları belirlenmiş alanlardır.

Altyapılı Arsa: Parsel ölçeğinde yapılanma şartları belirlenmiş olan, 1/1000 ölçekli uygulama imar ve parselasyon planları yapılarak tapuya tescil edilmiş, genel teknik altyapısı tamamlanmış veya yapımı programlanmış tahsis ve satışa hazır alandır.

Yerleşme Yeri: Konut Yüksek Kurulu‘nun tanımlayacağı istisnalar dışında, nüfusu 30.000 (otuzbin)‘i aşan yerleşim birimleri ile nüfusu ne olursa olsun il merkezleridir. Nüfus büyüklükleri, en son genel nüfus sayımına göre tespit edilen büyüklüklerdir.

Genel Teknik Altyapı: Ada ve parsel sınırları dışındaki elektrik, su, kanalizasyon, üst kaplaması hariç yol, telefon servisleri ve benzeri teknik hizmetlerin bütünüdür.

Sosyal Donatı: Toplu Konut Bölgesi içinde yaşayan nüfusun sosyal hayatının devamını sağlamak için gerekli olan; okul, sağlık ve spor tesisleri, kütüphane, kreş, sinema, tiyatro, konferans salonu, karakol, postahane, ibadethane, ticaret ve hizmet tesisleri ve benzeri sosyal tesisler ile çocuk parkları, rekreasyon alanları, kent mobilyaları, benzeri çevre düzenlemesi işlerinin bütünüdür.

Alıcı: Altyapılı Arsa tahsis talebinde bulunan, tahsis şartlarına uygun gerçek ve tüzel kişilerdir.

Kooperatif: 1163 sayılı Kooperatifler Kanununa göre kurulmuş, ana sözleşmeleri gereğince, amacı ortaklarına konut edindirmek olan yapı kooperatifleridir.

Kooperatif Birliği: 1163 sayılı Kooperatifler Kanununa göre kurulmuş, ana sözleşmeleri gereğince, amacı ortaklarına konut edindirmek olan yapı kooperatiflerinin oluşturduğu birliktir.

Kooperatifler Merkez Birliği: Kooperatif birliklerinin oluşturduğu üst kuruluştur.

Brüt İnşaat Alanı: Bir ailenin oturmasına mahsus, bağımsız bir ev ya da apartman dairesinin, dış duvarları dahil olmak üzere, bu duvarlar arasında kalan toplam alandır. Bu alana, müşterek duvarların ve balkonların yarısı ile ünite içinde kalan bacalar ve aydınlıklar dahil değildir.

Taksit Artış Oranı: Her yılın Ocak ve Temmuz aylarında belirlenen bir önceki altı aylık Memur Maaş Artış Oranı ve Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından Türkiye geneli için belirlenen Toptan Eşya Fiyat Endeksi (TEFE)‘nden düşük olanıdır.

Sosyal Yardımlaşma Kurumu: Özel kanunlarında üyelerine konut sağlama veya bu amaçla ikrazda bulunma yükümlülüğü bulunan kurumlardır.

Banka: Tahsis yoluyla arsa satışlarında satışlara aracılık edecek ve bankacılık hizmetlerini yürütecek kuruluştur.

Hak Sahibi: Tahsis Yoluyla Altyapılı Arsa Satış Sözleşmesini imzalayan gerçek ve tüzel kişidir.

Yapımcılar : Satmak üzere konut üreten özel ve tüzel kişilerdir.

İdare: Toplu Konut İdaresi Başkanlığıdır.

İta Amiri: Toplu Konut İdaresi Başkanıdır.

İKİNCİ BÖLÜM

Altyapılı Arsa Üretimi ve Tahsis Komisyonu

Altyapılı Arsa Üretimi ve Tahsis Komisyonu

Madde 5 – Altyapılı Arsa Üretimi ve Tahsis Komisyonu ilgili Başkan Yardımcısının teklifi ve İta Amirinin onayı ile ilgili Başkan Yardımcısının başkanlığında, I. Hukuk Müşaviri, Projeler ve Araştırma Daire Başkanı, Uygulama Daire Başkanı, Finansman Daire Başkanı, İdari ve Mali İşler Daire Başkanı, Emlak Birimi Sorumlusunun bulunduğu en az 7 kişiden oluşur.

Ön Yapılabilirlik Raporlarının Hazırlanması ve Arazi – Arsa Seçimi

Madde 6 – Öncelikli arsa üretimi yapılacak yerleşme yerleri ve bu alanlarda yapılacak üretimin takvimi Konut Yüksek Kurulu tarafından tespit edilir. Konut Yüksek Kurulunca belirlenen öncelikli yerleşmelerde arsa üretilecek arazilerin tespiti, bu arazilerin Ön Yapılabilirlik raporlarının hazırlanması ve Altyapılı Arsa olarak geliştirilmesi ile ilgili hizmetler İdare tarafından yapılır veya yaptırılır.

Konut Yüksek Kurulu tarafından belirlenmiş Öncelikli Yerleşmeler Listesine göre, İdarenin elinde bulunan arsa ve arazi envanteri taranarak ve gerektiğinde yerinde ve ilgili kaynaklarda araştırma yapılarak, yerleşme yerleri içinde ve yakın çevresinde yer alan, öncelikle tescil harici araziler ile Hazine ve kamu kurum ve kuruluşları mülkiyetinde bulunan yerler olmak üzere, Altyapılı Arsa üretimine uygun araziler tesbit edilir.

Değerlendirmeye tabi tutulan Altyapılı Arsa uygulaması yapılacak alanın, büyükşehir belediyesi sınırları içinde yer alıyor ise en az 1000, diğer belediye sınırları içinde ise en az 400 konutun sığacağı büyüklükte olması zorunludur. Alan, belediye ve mücavir alan sınırları dışında ise ve imar planları bulunmuyorsa 20 hektardan küçük olamaz. Alanın planlama sınırları ve belediye veya mücavir alan sınırları içine alınıp alınamayacağı konusu araştırılır ve hangi idari sınırlar içinde yer aldığı belirlenir. Uygulama yapılacak yerdeki konut açığı, göç, nüfus hareketi, topografik yapı, mülkiyet dokusu ve benzeri sebeplerle yukarıda belirtilen büyüklüklerin altına inilmesine Altyapılı Arsa Üretimi ve Tahsis Komisyonu karar verir.

Bulunan her arazi ve arsa için var ise, yerleşme yerini içine alan Ülke planları, Bölge planları, Çevre Düzeni planları, İmar planları, Ülkesel Yatırım kararları göz önüne alınarak bir Ön Yapılabilirlik Raporu hazırlanır. Bu çalışmalar İdare tarafından yapılır veya ihtiyaç duyulduğunda, dışardan hizmet alınmak suretiyle yaptırılır.

Ön Yapılabilirlik raporunun içinde alanın, fiziksel özellikleri, mülkiyet bilgileri, yakın civarının Teknik Altyapı ve Sosyal Donatı özellikleri, planlama verileri, maliyete ve talebe ilişkin ön bilgiler, çevresel değerler ve gerekli görülen diğer konular hakkında detaylı bilgiler yer alır.

Arsa ve arazilere ilişkin bilgi ve değerlendirmeleri içeren Ön Yapılabilirlik Raporları, sektörel plan hedefleri de göz önüne alınarak arsa üretim alanlarının sınırları belirlenmek üzere, Konut Müsteşarlığına sunulur. Arsa üretim alanlarının sınırlarının Konut Müsteşarlığınca belirlenmesinden sonra arsa ve arazi temini ile ilgili çalışmalar İdarece başlatılır.

Bu Yönetmeliğin yürürlük tarihinden önce başlatılmış Altyapılı Arsa üretimi projeleri bu madde hükümlerine tabi değildir.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Altyapılı Arsa Üretimi

Arsa ve Arazi Temini

Madde 7 – İdare;

a) Öncelikle Hazineden; tescilli araziler ile, tescil dışı alanların kadastrosu yapılarak Hazine adına tescilinden sonra devir, satın alma veya trampa,

b) Diğer kamu kurum ve kuruluşlarından devir, satınalma veya trampa,

c) Özel kişi ve kuruluşlardan satın alma, anlaşma, trampa,

yoluyla bedelli, bedelsiz, peşin veya vadeli olarak arazi ve arsa edinebilir. Ayrıca, Arsa Ofisi Genel Müdürlüğü aracılığı ile kamulaştırma yapılmak suretiyle de arazi ve arsa temin edilebilir.

Altyapılı Arsa Üretimi İçin Yerine Getirilmesi Gereken Hizmetler

Madde 8 – İdare, Altyapılı Arsa olarak geliştirmek üzere elde ettiği arazi ve arsalar için gerekli olan;

a) Haritacılık ve planlama işleri,

b) Genel Teknik Altyapı projelerinin hazırlanması,

c) Kentsel Tasarım projelerinin hazırlanması,

d) Genel Teknik Altyapının İnşa Ettirilmesi,

e) Sosyal Donatı alanlarının ilgili kurum ve kuruluşlara mülkiyet devrinin yapılması ve yapılaşmayı gerçekleştirmeleri için gerekli koordinasyonun sağlanması,

hizmetlerini kendi imkanları ile yapabileceği gibi dışarıdan hizmet almak suretiyle de yaptırabilir.

Altyapılı Arsa Değerinin Belirlenmesi ve Tahsis Kararının Alınması

Madde 9 – İdare tarafından Altyapılı Arsa olarak geliştirilmiş alanlardan tahsis kapsamına alınacak olanların belirlenmesi amacıyla bu arsaların “Güncelleştirilmiş Maliyet Bedelleri” ve “Piyasa Bedelleri” tespit edilir.

Altyapılı Arsanın güncelleştirilmiş maliyet bedeli; arazi veya arsa için yapılmış İdarenin kayıtlarında görünen tüm harcamalar, İdarece yapılması taahhüt edilen genel altyapı ile ilgili harcamalar ve KDV hariç her türlü vergi, resim harç ve diğer tüm harcamalar toplamının sarf yılı ve ayları itibariyle, Toptan Eşya Fiyat Endeksi (TEFE) oranıyla güncelleştirilmesi suretiyle bulunacak miktara % 5 genel gider payı eklenmek suretiyle hesaplanır. Güncelleştirilmiş birim m2 maliyeti ise hesaplanan bu bedelin, Altyapılı Arsanın toplam m2 sine bölünmesi suretiyle bulunur.

Uygulamasına karar verilen etap kapsamındaki Altyapılı arsaların piyasa bedellerinin tespiti amacıyla, bir ekspertiz kuruluşu aracılığı ile değerleme çalışması yaptırılır.

Altyapılı arsaların tahsis yoluyla satış kapsamına alınıp alınamayacağı hususu, imar planındaki özellikleri ve diğer hususlar da dikkate alınarak, Piyasa Bedelleri ve Güncelleştirilmiş Maliyet Bedelleri karşılaştırılmak suretiyle Altyapılı Arsa Üretim ve Tahsis Komisyonu tarafından belirlenir. Arsa Ofisi Genel Müdürlüğü aracılığı ile elde edilecek arazi veya arsaların tahsisinde ekspertiz kuruluşu tarafından belirlenen Piyasa Bedelleri dikkate alınmaksızın Güncelleştirilmiş Maliyet Bedelleri esas alınır.

Tahsis bedeli, güncelleştirilmiş maliyet bedellerinin altında olamaz.

Tahsis yoluyla satışına karar verilen Altyapılı arsalar, sınırları ile bir plan üzerinde tanımlanır ve arsaların tapu ve imar durumu ile ilgili bilgiler, öneri tahsis bedelleri ve tahsis şartları ile birlikte listelenir. Bu listeler, Altyapılı Arsa Üretim ve Tahsis Komisyonu tarafından değerlendirilerek İta Amirinin oluruna sunulur. İta Amirince uygun görülen listeler, Konut Müsteşarlığına arz edilir ve Konut Müsteşarlığı tarafından uygun görüldüğü takdirde Konut Koordinasyon Kurulu aracılığıyla Konut Yüksek Kurulu‘nun onayına sunulur.

Arsalar ve bedelleri ile tahsis şartlarına ilişkin listeler Konut Yüksek Kurulunca onaylanarak kesinleşir.

Tahsis bedellerinin Konut Yüksek Kurulu tarafından kesinleştirildiği tarih ile tahsis yoluyla satış ilanının verildiği tarih arasında 6 aydan fazla bir süre var ise; tahsis bedelleri o dönemi kapsayan Taksit Artış Oranı ile güncelleştirilir.

Altyapılı Arsa Üretim ve Tahsis Komisyonunca satışına karar verilen arsa ve araziler ise, yürürlükteki mevzuat hükümleri çerçevesinde doğrudan satışa çıkarılır.

İdare gerektiğinde, ürettiği Altyapılı arsalar üzerinde; müşteri finansmanına dayalı yapım modelini veya hasılat paylaşımı, kat karşılığı, finansmana katılarak ortak uygulama ve benzeri yapım modellerini kullanmak suretiyle konut, sosyal donatı ve altyapı inşa ederek toplu konut uygulamaları yapabilir.

Arazi veya Altyapılı Arsa üzerinde, önceden ilan edilen veya yarışma sonucunda tesbit edilen plan ve projeye uygun olarak uygulama yapılacak olması ve en geç 4 (dört) yıl içinde uygulamanın tamamlanabileceği konusunda İdarece kabul edilebilecek bir fizibilite raporunun sunulması halinde Arazi veya Altyapılı Arsa bedeli, arsanın tahsis ve teslim işleminin yapılmasından itibaren 5 yılı ödemesiz dönem olmak üzere en fazla 10 yıl içinde aylık taksitler halinde tahsil edilir. Ancak ödemesiz dönem içerisinde Arazi ve Altyapılı Arsa bedeli her yılın Ocak ve Temmuz aylarında Taksit Artış Oranında güncelleştirilir. Ödemesiz dönem sonunda güncelleştirilen bedel kalan ödeme süresine bölünerek taksit miktarı belirlenir. Borç bakiyesi her yılın Ocak ve Temmuz aylarında, Taksit Artış Oranında artırılır, borç bakiyesinin kalan borç ödeme süresine bölünmesi suretiyle yeni taksit miktarı belirlenir.

Yukarıda belirtilen süre içerisinde inşaatların tamamlanmaması halinde, bir defaya mahsus olmak üzere, Hak sahiplerinin talep etmesi ve İdare‘nin uygun görmesi şartıyla bu süre en fazla 1 yıl uzatılabilir. Yukarıdaki esaslara uyulmadığı takdirde bu Yönetmeliğin 19 uncu maddesi hükümlerine göre işlem yapılır.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

Tahsis Yoluyla Altyapılı Arsa Satış İşlemleri

Tahsis Yoluyla Altyapılı Arsa Satışı

Madde 10 – İdare, Altyapılı arsalarını yürürlükteki ihale mevzuatı hükümleri çerçevesinde doğrudan satabileceği gibi, bu Yönetmelik hükümlerine göre;

a) Kooperatiflere, Kooperatif birliklerine ve Kooperatifler Merkez birliklerine,

b) Sosyal Yardımlaşma kurumlarına,

c) Belediyelere,

d) Kendi konutunu yapan fertlere,

e) Yapımcılara,

tahsis yoluyla satabilir.

Altyapılı Arsa Tahsis Şartları

Madde 11 – Altyapılı arsa tahsisinde, talep edenlerden, herhangi bir yerleşim yerinde bağımsız konutu veya müstakil arsası olmayanlara öncelik verilir.

Altyapılı Arsa tahsisinden yararlanacak olan kooperatifler, Kooperatif birlikleri, Kooperatif Merkez birlikleri, belediyeler ve Sosyal Yardımlaşma kurumlarının;

a) Brüt İnşaat Alanı 150 m2‘yi geçmeyen konutlar yapmayı taahhüt etmesi,

b) Yetkili kurullarından Altyapılı Arsa alma ve hak tesisi konusunda yetki almış olmaları,

c) Tahsisi talep edilen Altyapılı Arsa üzerine yapılabilecek konut sayısı kadar ortağı veya üyesi olması,

gerekmektedir.

Fertlerin ve yapımcıların ise Brüt İnşaat Alanı 150 m2‘ yi geçmeyen konutlar yapmayı taahhüt etmesi gerekmektedir.

İlan ve Başvuru

Madde 12 – İdare, tahsis yoluyla satışa hazır hale gelen Altyapılı arsaların tapu bilgilerini, mevcut durumunu, Altyapılı Arsa tahsis bedelini ve tahsis teminatını, tahsis şartlarını, başvuruda istenecek belgeleri ve gerekli gördüğü diğer hususları belirterek, Resmî Gazete‘de ve Türkiye baskısı yapan en az bir günlük gazetede ilan eder.

İlan tarihi ile başvuru tarihi arasında en az 30 gün olmalıdır.

Altyapılı Arsa tahsisi için başvurular, arsa talebinde bulunan alıcılar tarafından, ilanda belirtilen tarihler arasında ve gösterilen Bankaya, tahsis teminatının yatırıldığını gösteren belge, ilanda istenen diğer belgelerle birlikte ibraz edilmek ve örneği İdarece düzenlenmiş Tahsis Yoluyla Altyapılı Arsa Satınalma Talep ve Yüklenim Belgesi imzalanmak suretiyle yapılır.

Tahsis yoluyla Altyapılı arsa satışında kooperatifler, Kooperatif birlikleri, Kooperatifler Merkez birlikleri, belediyeler, Sosyal Yardımlaşma kurumları ve fertlere öncelik verilir. Anılan alıcılardan talep gelmemesi halinde sözkonusu arsaların yapımcılara tahsis yoluyla satışı gerçekleştirilir. Aynı Altyapılı Arsa için birden fazla Yapımcının talepte bulunması halinde, bu arsaların tahsis yoluyla satışı için açık artırma yapılır.

Tahsis Teminatı

Madde 13 – Altyapılı Arsa tahsisi için yapılan başvurularda, tahsis bedelinin % 5‘i oranında; nakit veya banka teminat mektubu veya Devlet tahvili veya Hazine bonosu tahsis teminatı olarak alınır. Peşinatın yatırılıp sözleşmenin imzalanmasını takiben tahsis teminatları iade edilir. Tahsis Yoluyla Altyapılı Arsa Satınalma Talep ve Yüklenim Belgesi‘nde belirtilen süre içinde peşinatın yatırılarak sözleşmenin imzalanmaması durumunda ise tahsis teminatı İdareye irad kaydedilir.

Tahsis yoluyla satışa sunulan Altyapılı arsaların tamamı için yeterli talebin oluşmaması halinde İdare tahsis yoluyla satıştan vazgeçebilir. Bu durumda tahsis teminatının tamamı, başvuru süresinin bitiş tarihinden itibaren en geç 30 gün içinde, İdare tarafından iade edilir.

Ödeme Şartları

Madde 14 – Altyapılı Arsanın bedeli, bu Yönetmeliğin 9 uncu maddesine göre belirlenen bedeldir. Peşin bedelle yapılan tahsislerde, Tahsis Yoluyla Altyapılı Arsa Satış Sözleşmesinin imzalamasından önce tahsis bedelinin tamamı yatırılır. Tahsis bedelinin vadeli olması halinde; Tahsis Yoluyla Altyapılı Arsa Satış Sözleşmesi, peşinat yatırıldıktan sonra imzalanır. Taksit ödemeleri Tahsis Yoluyla Altyapılı Arsa Satış Sözleşmesinin imzalanma tarihini takip eden aydan itibaren başlar, peşinat sonrası borç bakiyesi her yılın Ocak ve Temmuz aylarında, Taksit Artış Oranında artırılır, borç bakiyesinin kalan borç ödeme süresine bölünmesi suretiyle yeni taksit miktarı belirlenir.

Genel Teknik Altyapısı hazır olmayan arsa tahsislerinde İdarece yapılması taahhüt edilen genel teknik altyapı ile muhtemel harcamalar da göz önüne alınarak peşinat, taksit miktarları, vade süresi, ödemelerde temerrüde düşülmesi durumunda uygulanacak müeyyideler belirlenir.

Tahsis bedeline isabet eden KDV peşin olarak, dönem artışlarına isabet eden KDV ise, dönemin ilk taksidi ile birlikte tahsil edilir.

Tüm bu hususlar Tahsis Yoluyla Altyapılı Arsa Satış Sözleşmesinde düzenlenir.

Tahsis ve Teslim

Madde 15 – İdarece verilecek ilanda belirtilen süre içinde tek istekli çıkması halinde bu Alıcı arsa tahsisine hak kazanır. Birden çok istekli çıkması halinde, noter huzurunda yapımcılar hariç diğer istekliler arasında yapılacak kura çekimi ile öncelik sıralaması belirlenir ve ilk sırada yer alan Alıcı, arsa tahsisine hak kazanır.

Tahsis yoluyla satış işlemi, peşinatın yatırılması ve Tahsis Yoluyla Altyapılı Arsa Satış Sözleşmesinin imzalanması ile kesinlik kazanır. Alıcı kişi ve kuruluşlar Tahsis Yoluyla Altyapılı Arsa Satınalma Talep ve Yüklenim Belgesinde belirtilen süre içinde sözleşmeyi imzaya gelmedikleri takdirde, tahsis haklarını kaybederler. Bu durumda, sıradaki istekliye tahsis yapılır.

İdare adına satışlara aracılık edecek Banka ile Hak Sahibi arasında Tahsis Yoluyla Altyapılı Arsa Satış Sözleşmesinin imzalanmasını takiben arsa, İdarece belirlenen teslim gününde bir teslim tutanağı ile Hak Sahibine teslim edilir. İdare tahsis edilemeyen parseller için satış kararı alabilir.

Yapım Süreci

Madde 16 – Hak zahipleri, Genel Teknik Altyapısı tamamlanarak tahsis edilen arsalarda, Altyapılı Arsanın teslim tarihinden itibaren, genel teknik altyapısı tamamlanmadan yapılan tahsislerde ise, altyapının tamamlanmasından sonra, en geç 6 yıl içinde, konut inşaatlarını tamamlayarak yapı kullanma izinlerini almakla yükümlüdürler. Bu süre içinde inşaatların tamamlanmaması halinde, bir defaya mahsus olmak üzere, Hak sahiplerinin talep etmesi ve İdare‘nin uygun görmesi şartıyla bu süre en fazla 2 yıl uzatılabilir.

Hak sahipleri, tahsis edilecek parseller üzerinde yapılacak binalara ilişkin projelerde ve inşaatlarda, İdare tarafından verilmiş imar planlarında ve kentsel tasarım planlarında tanımlanan, yapılaşmanın nitelik ve niceliklerine ilişkin şartlara uymakla yükümlüdür.

Tescil

Madde 17 – İdare, mülkiyetinde veya tasarrufunda bulunan Altyapılı arsaların mülkiyetini bu Yönetmelik uyarınca tahsis ettiği kişi ve kuruluşların Tahsis Yoluyla Altyapılı Arsa Satış Sözleşmesinden doğan yükümlülüklerini verilen süreler içinde yerine getirmelerini ve taşınmazdan tahsis amaçlarına uygun yararlanmalarını sağlamak için, gerekli gördüğü takdirde, taşınmaz üzerinde Türk Medeni Kanununda gösterilen hakları birlikte veya ayrı ayrı tesis ederek, Hak sahiplerine devreder.

Mülkiyetin devri aşamasında, alıcıların tahsis şartlarını süresi içinde yerine getirmelerini sağlamak ve satış bedelinden doğacak alacaklarını teminata bağlamak üzere, gerekli görüldüğü takdirde, Tapuda İdare lehine tesis edilecek haklar, taraflarca düzenlenecek Tahsis Yoluyla Altyapılı Arsa Satış Sözleşmesinde belirtilir.

Devir

Madde 18 – Hak sahipleri, tahsis yoluyla satın aldıkları Altyapılı arsaları, Tahsis Yoluyla Altyapılı Arsa Satış Sözleşmesinin imza tarihinden itibaren 3 yıl içinde, üçüncü şahıs ve kuruluşlara devir ve temlik edemezler. Hak Sahibi, devir yasağını kapsayan bu süre içerisinde taşınmazı İdareye iade edebilir. Bu takdirde İdare, Hak Sahibinin o tarihe kadar yapmış olduğu ödemeleri faizsiz olarak iade eder.

Bir yılın sonunda Altyapılı Arsanın devredilmesi halinde, devir alan üçüncü şahıs ya da kuruluş, devredenin sahip olduğu Tahsis Yoluyla Altyapılı Arsa Satış Sözleşmesinde yer alan hak ve yükümlülükleri de devralır. Devir alan şahıs ya da kuruluşun bu Yönetmeliğin 11 inci maddesinde hüküm altına alınan tahsis şartlarını taşıması gerekmektedir.

Tahsis Yoluyla Altyapılı Arsa Satış Sözleşmesine Aykırılık Halleri

Madde 19 – Altyapılı Arsa tahsis edilmiş Hak sahiplerinin;

a) Altyapılı Arsa tahsis talebi ile ilgili belge ve bilgilerinin doğru olmadığının anlaşılması,

b) Tahsis edilen Altyapılı Arsalar üzerinde bu Yönetmeliğin 16 ncı maddesine istinaden Tahsis Yoluyla Altyapılı Arsa Satış Sözleşmesine konulan süre içinde konut inşaatlarını bitirmemeleri,

c) Altyapılı Arsa bedelinin taksit ödemelerinde, bir yıl içinde iki kez temerrüde düşmeleri,

d) Altyapılı Arsayı imar planına, tahsis amacına ve imar mevzuatına aykırı kullanmaları,

e) İnşaatlarında İmar Planı ve Kentsel Tasarım projelerine uymamaları,

f) Bu Yönetmeliğin 17 nci maddesi uyarınca davet edilmeleri halinde, Türk Medeni Kanununda gösterilen hakların İdare lehine tesisi için gereken işlemleri yapmaktan imtina etmeleri,

g) Tahsis Yoluyla Altyapılı Arsa Satın Alma Talep ve Yüklenim Belgesi, Tahsis Yoluyla Altyapılı Arsa Satış Sözleşmesi, bu Yönetmeliğin diğer hükümleri ve yasalardan doğan yükümlülüklerini yerine getirmemeleri,

hallerinde, tahsis edilen Altyapılı Arsanın bu Yönetmeliğin 9 uncu maddesi uyarınca ekspertiz kuruluşu aracılığı ile tespit edilmiş piyasa değerine, tespit tarihinden tahsil tarihine kadar, T.C. Merkez Bankasının kısa vadeli avans kredilerine uyguladığı reeskont faiz oranlarının artan oranlarda uygulanması suretiyle hesaplanacak faizli miktara diğer masraflar eklenmek suretiyle bulunacak toplam miktar, Alıcıdan def‘aten tahsil edilir. Bu miktar, Alıcı tarafından derhal ve def‘aten ödenmediği takdirde, İdarece yasal yollardan tahsil edilir.

Alıcının Tahsis Yoluyla Altyapılı Arsa Satış Sözleşmesi uyarınca ödemiş olduğu taksitlerin toplamı, yukarıda belirtilen usule göre hesaplanacak toplam alacak miktarından düşülür.

Yürürlük

Madde 20 – Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütme

Madde 21 – Bu Yönetmelik hükümlerini Toplu Konut İdaresi Başkanı yürütür.

Yönetmelik

 

İçişleri Bakanlığı ve Bayındırlık ve İskan Bakanlığından:

 

Belediyelerin Arsa, Konut ve İşyeri Üretimi, Tahsisi,

Kiralaması ve Satışına Dair Genel Yönetmelik

BİRİNCİ BÖLÜM

Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

Amaç

              Madde 1 — Bu Yönetmeliğin amacı, belediyeler tarafından arsa, konut ve işyerleri üretilmesi, tahsisi, kiralanması ve satışına ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.

Kapsam

              Madde 2 — Bu Yönetmelik belediyeler tarafından üretilen arsa, konut ve işyerlerinin tahsisi, kiralanması ve satışına ilişkin düzenlemeleri kapsar.

Dayanak

              Madde 3 — Bu Yönetmelik, 3/7/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanununun 69 uncu maddesinin üçüncü fıkrasına dayanılarak hazırlanmıştır.

Tanımlar

              Madde 4 — Bu Yönetmelikte geçen;

Dar gelirli: Aylık toplam geliri asgari ücretin, büyükşehir belediyesi sınırları dahilinde iki katını, diğer belediyelerde bir buçuk katını geçmeyen aileyi,

Sosyal konutlar: Brüt kullanım alanı 100 m2’yi geçmeyen ve düşük maliyetli olarak üretilen konutları,

Konut: Sosyal konutlar dışında kalan diğer konutları,

Tahsis: Belediye tarafından üretilen arsa ve sosyal konutların, bu Yönetmelikte belirtilen şartları taşıyanlara, kıymet takdir komisyonu tarafından belirlenen bedeli karşılığında ihalesiz olarak verilmesini,

Kıymet takdir komisyonu: Bu Yönetmeliğe göre üretilecek arsa, konut ve işyerlerinin maliyet bedelini belirlemek üzere, biri inşaat mühendisi olmak üzere 4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu hükümlerine göre belediye bünyesinde oluşturulacak en az üç kişilik komisyonu,

ifade eder.

İKİNCİ BÖLÜM

Arsa, Konut ve İşyeri Üretimi

              Arsa, konut ve işyeri üretimi

              Madde 5 — Düzenli kentleşmeyi sağlamak, beldenin konut, sanayi ve ticaret alanı ihtiyacını karşılamak amacıyla belediyeler tarafından imarlı ve alt yapılı arsalar üretilebilir. Belediyeler tarafından öncelikle dar gelirliler için farklı büyüklüklerde sosyal konutlar üretilir. Sosyal konutlar dışında, belediyelerce konut üretilip satılabilir. Bu satışlardan elde edilecek gelirden sosyal konutların finansmanına katkı sağlanabilir.

Arsa temininde, konut ve işyeri yapımında kredi kuruluşları, Toplu Konut İdaresi Başkanlığı ve diğer ilgili kamu kurum ve kuruluşlarıyla ortak projeler yapılabilir.

Ayrıca, ihtiyaç olması halinde değişik büyüklüklerde ve özelliklerde işyerleri üretilebilir.

Arsa temini ve imar planı

              Madde 6 — Arsa, konut ve işyerlerinin üretiminde ihtiyaç duyulacak arsa ve araziler 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu hükümlerine göre temin edilir. Temin edilen arsa ve arazilerin satış ve tahsisinde önce imar planları tamamlanır.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Arsa ve Konut Tahsisi

Arsa ve konut tahsis şartları

              Madde 7 — Konut yapılmak amacıyla arsa tahsis edilecekler ile sosyal konut tahsis edileceklerde aşağıdaki şartlar aranır:

1. a) Dar gelirli olmak,
2. b) Kendisinin, eşinin veya onsekiz yaşından küçük çocuklarının o belediye sınırı içinde konutu veya konut yapmaya müsait arsası bulunmamak,
3. c) En az bir yıldan beri o belediye sınırları içinde ikâmet ediyor olmak,
4. d) Afete maruz kalmış olmak,
5. e) Sanayi bölgelerinden nakledileceklerden olmak,
6. f) 20/7/1966 tarihli ve 775 sayılı Gecekondu Kanunu uygulamaları kapsamında hak sahibi olup, gecekondu ıslahı ve tasfiyesi sebebiyle açıkta kalacak olmak,

Tahsisten yararlanacakların bu maddede aranan şartlardan (a), (b) ve (c) bentlerindeki şartların üçüne birlikte, ya da (d), (e) ve (f) bentlerinde belirtilen şartlardan herhangi birine (c) bendinde belirtilen şartla birlikte sahip olmaları gerekir.

Tahsis edilecek arsa miktarından fazla müracaat olması halinde uygulanacak puanlama kriterleri belediye tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenir. Aile nüfusu, dul, engelli, evde yatalak hasta bulunması, çocukların gelir getirici bir işte çalışıp çalışmaması, aile bireylerinin sahip olduğu araç ve diğer varlıklar, gazi, şehit eş ve çocukları ile diğer hususlar puanlama kriterleri olarak dikkate alınır.

Arsa tahsisi

              Madde 8 — Arsa tahsis bedeli kıymet takdir komisyonu tarafından belirlenecek değerden aşağı olamaz.

Peşinat olarak alınacak tutar arsa bedelinin %20’sinden az olamaz. Peşinat alındıktan sonra kalan borcun aylık taksitler halinde ödenmesi esas olmakla birlikte değişik ödeme planları da uygulanabilir. Ancak toplam ödeme süresi 10 yıldan fazla olamaz.

Tapu devri peşinat alındıktan sonra yapılır.

Arsa bedelinin peşin ödenmesi halinde %25’e kadar indirim yapılabilir.

Kooperatiflere arsa tahsisi

              Madde 9 — Üyelerinin tamamı 7 nci maddede belirtilen şartları taşıyanlardan oluşan kooperatiflere arsa tahsis edilebilir. Bu kooperatiflerden tahsisten önce, üyelerinin tamamının bu şartları taşıdıklarına dair belgeler istenir.

Arsa bedeli tamamen ödeninceye kadar kooperatif üyeliklerinin devri ancak belediye encümeninin izni ile olur.

Konut yapılmaması

              Madde 10 — Konut yapılmak amacı ile tahsis edilen arsalar bu amaç dışında kullanılamaz ve üzerine konut yapılıp 5 yıl kullanılmadan başkalarına satılamaz ve devredilemez.

Konutlar için inşaata başlama ve yapım süreleri belediye meclisi tarafından belirlenir. İnşaata başlama süresi üç yıl, inşaatı tamamlama süresi üç yıl olmak üzere, verilecek süre toplam altı yılı geçemez. Ancak, toplam altı yılı geçmemek kaydıyla konut yapımına başlama ve bitirme süreleri belediye encümen kararı ile uzatılabilir.

Verilen süre içinde konut yapımına başlanılmaması veya süresinde konutun bitirilememesi halinde tahsis iptal edilerek arsa geri alınır.

Konut tahsisi

              Madde 11 — Konutların tahsis bedeli, kıymet takdir komisyonunca her türlü giderler dahil edilerek tespit edilecek maliyet bedelinden aşağı olmamak üzere belirlenir.

Peşinat olarak alınacak tutar, konut bedelinin %10’undan az olmamak üzere, konut büyüklüklerine göre belirlenebilir. Ancak toplam ödeme süresi 20 yılı geçemez.

Konut tahsis edilen kişi konutu 5 yıl süreyle başkasına satamaz ve devredemez. Bu husus tapu siciline şerh edilir.

Ödemenin geciktirilmesi ve tahsisin iptali

              Madde 12 — Arsa ve sosyal konut bedeline ilişkin taksit ödemelerinin eksik yapılması veya hiç yapılmaması durumunda 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun gereğince belirlenen oranı geçmemek üzere gecikme faizi alınır.

Taksit ödemesinin toplam 3 ay süre ile yapılmaması durumunda, borcun gecikme faizleriyle birlikte 30 gün içinde ödenmesi, ödenmemesi halinde tahsisin iptal edileceği ilgiliye yazılı olarak bildirilir. Bildirime rağmen borcun ödenmemesi halinde tahsis iptal edilir.

Kiralama

              Madde 13 — Sosyal konutlar, 7 nci maddede belirtilen kişilere belediye encümeni tarafından belirlenen bedel üzerinden kiralık olarak tahsis edilebilir.

Kira artışları mahallin şartlarına göre belediye meclisince belirlenir. Kira süresi, zorunlu hallerde belediye meclisince belirlenecek kira artışları uygulanmak şartıyla belediye encümen kararı ile uzatılabilir.

Kira süresi dolduğu halde konutu boşaltmayanlar ile kira sözleşmesine aykırı davrananlar 8/9/1983 tarihli ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanununun 75 inci maddesi hükümlerine göre tahliye edilir.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

Arsa, Konut ve İşyerlerinin Satışı

Arsa satışı

              Madde 14 — Düzenli kentleşmeyi sağlamak üzere belediye tarafından üretilen arsaların 7 nci madde kapsamı dışında kalanlara satışı 8/9/1983 tarihli ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerine göre yapılır.

Konut ve işyeri satışı

              Madde 15 — Sosyal konutlar dışındaki konutlar ile işyerlerinin satışı aşağıda belirtilen esaslara göre yapılır:

1. a) Bedelin tespiti: Satış bedeli, arsa payları dahil olmak üzere kıymet takdir komisyonunca belirlenecek maliyet bedeline en az %5 ilave yapılmak suretiyle belediye encümeni tarafından tespit edilir.
2. b) İlan: Konut ve işyerlerinin satış şartları, yerleri, büyüklükleri, sayıları, özellikleri, fiyatları, müracaat şekli, son müracaat tarihi ile diğer hususların ilanı 22 nci madde hükümlerine göre yapılır.
3. c) Teminat: Konut ve işyeri satışlarında teminat alınıp alınmayacağı, alınacaksa miktar veya oranı ilanda belirtilir.
4. d) Satış: Konut ve işyerleri açık artırma usulüyle satılır. Konut ve işyerleri, encümen tarafından önceden belirlenen fiyat üzerinden satışa sunulur ve ihale en yüksek teklifi veren istekli üzerinde bırakılır. Satışa sunulan konut ve işyerine alıcı çıkmaması halinde, yeniden ihaleye çıkarılmaksızın belirlenmiş olan fiyat üzerinden satış yapmaya belediye encümeni yetkilidir. Satışa sunulup da satılmayan konut ve işyerlerinin fiyatları, her yıl günün şartlarına göre yeniden belirlenir.
5. e) İndirim: Satışa çıkarıldığı halde alıcısı çıkmayan konutlara en az 30 kişiden oluşan grupların talip olması halinde indirim yapılabilir. Belli faaliyetler için tahsis edilecek işyerlerinde söz konusu meslek mensuplarına öncelik tanınabileceği gibi satış bedeli üzerinden indirim de uygulanabilir. İndirim oranı %25’i geçemeyeceği gibi satış bedeli hiçbir şekilde konut ve işyerleri maliyetinin altında belirlenemez. Bu bent uyarınca kendisine konut satışı yapılan kişi konutu 5 yıl süreyle başkasına satamaz ve devredemez. Bu husus tapu siciline şerh edilir.
6. f) Ödeme planı: Konut ve işyeri satışlarında alınacak peşinat tutarı, satış bedelinin %50’sinden az olmamak üzere belirlenir. Kalan miktar en çok 2 yıl içerisinde ve belirlenecek plana göre ödenir. Bu şekildeki taksitli satışlar için belediye meclisince belirlenecek vade farkı uygulanır. Borcun zamanında ödenmemesi halinde sözleşme hükümlerine göre hareket edilir. Konut ve işyerlerinin satışında banka kredisi ve diğer finansman araçlarından yararlanılabilir.

BEŞİNCİ BÖLÜM

Çeşitli ve Son Hükümler

Belediye meclisinin yetkisi

              Madde 16 — Belediye meclisi, dar gelirli tanımına ilişkin miktarı %25’e kadar artırmaya veya düşürmeye; tahsis ve satışlarda alınacak peşinat miktarlarını ve peşin ödemelere uygulanacak indirim oranını, tahsis ve satışlarda uygulanacak taksit süreleri ile vade farkını, yıllık kira artış oranını, satışlarda uygulanacak grup veya meslek indirim oranını belirlemeye; 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun gereğince belirlenen oranı geçmemek üzere gecikme faizini tespit etmeye yetkilidir.

Tahsis ve satış yetkisi

              Madde 17 — Arsa, konut ve işyeri tahsisi, kiralama ve satışları belediye encümeni kararı ile yapılır. Belediye encümeni kişilerin dar gelirli kapsamına girip girmediğini belirlemeye, tahsis, kiralama ve satışın yapılıp yapılmamasına, satışlarda teklif edilen fiyatın yeterli olup olmadığına ve ihaleyi sonuçlandırıp sonuçlandırmamaya yetkilidir.

Aile nüfusu, dul, engelli, evde yatalak hasta bulunması, çocukların gelir getirici bir işte çalışıp çalışmaması, aile bireylerinin sahip olduğu araç ve diğer varlıklar, gazi, şehit eş ve çocukları ile benzer özel durumları olanlara belediye encümeni tarafından kıymet takdir komisyonu tarafından belirlenen miktar üzerinden başkaca şart aranmaksızın arsa ve konut tahsis edilebilir.

Kısıtlama

              Madde 18 — Bir kişiye birden fazla arsa ve konut tahsis edilemez, kiraya verilemez. Tahsis şartlarını taşımadıkları sonradan anlaşılanların tahsisi iptal edilir. Bu şekilde tahsisi iptal edilenler ile taksitli ödeme şartlarına uymadıkları için tahsisi iptal edilenlere bir daha tahsis yapılmaz.

Yanıltıcı beyanda bulunmak suretiyle arsa ve konut tahsisinden yararlandığı tespit edilenler hakkında Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulur.

Taksitle arsa, konut ve işyeri tahsis edilmesi veya satılması halinde, tapu üzerine ipotek konulur ve borcun tamamı ödenmeden ipotek kaldırılmaz.

Sözleşme düzenlenmesi

              Madde 19 — Arsa, konut ve işyeri tahsis ve satışları ile konut kiralanmasında ilgili kişiler veya kooperatif arasında, tahsis veya satış şartları, arsa, konut ve işyerlerinin kullanım şartları, tahsis ve satışın taksitle yapılması halinde taksitlerin ödeme süresi ve vade farkı, zamanında ödenmeyen taksitlere uygulanacak gecikme faizi ile tahsis veya satışın iptal edilmesi ve diğer hükümler bir sözleşme ile düzenlenir.

Geri ödeme

              Madde 20 — Tahsis ve satışın iptali durumunda, o güne kadar tahsil edilen arsa bedeli ile başlanıp da bitirilmeyen konut ve işyerlerinin kıymet takdir komisyonunca belirlenen değeri üç yıl içinde ilgililere ödenir. Ancak bu şekilde geri ödemelerde faiz, zam ve benzeri ilave yapılmaz.

Yeniden değerleme

              Madde 21 — Arsa ve konutların tahsis, kiralama ve satışlarında peşinat alındıktan sonra kalan borç miktarı her yıl bir önceki yılın tüketici fiyat endeksi ile çarpılarak yeniden değerlemeye tabi tutulur.

İlan

              Madde 22 — Uygulamada açıklık ve rekabetin sağlanması için, 2886 sayılı Devlet İhale Kanununa tabi olmayan tahsis, kiralama ve satışlarda arsa, konut ve işyerlerinin yeri, büyüklüğü, tahsis ve satış şartları, müracaat yeri ve süresi, bedeli, ödeme planı, vade farkı ve gecikme faizi, kullanım koşulları, tahsisin iptal şartları ve diğer hususlar son müracaat gününden en az on beş gün önceden belediyenin internet sitesinde, ilan panolarında ve uygun görülecek diğer vasıtalarla ilân edilir.

Büyükşehirlerde uygulama

              Madde 23 — Büyükşehir belediyesi sınırları dahilinde arsa, konut ve işyeri üretilmesi, tahsisi, kiralanması ve satışına ilişkin görev ve yetkiler 10/7/2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi hükmünce büyükşehir belediyeleri tarafından yerine getirilir.

Yönetmelik

              Madde 24 — Belediyeler, 3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanunu ve bu Kanuna dayanılarak çıkarılan yönetmelikler ile bu Yönetmelik hükümlerine aykırı olmamak kaydıyla arsa, konut ve işyeri üretimi, tahsisi, satışı ve kiralanmasına ilişkin diğer hususları belediye meclisi kararı ile çıkaracakları yönetmelikle düzenlerler.

Yürürlük

              Madde 25 — Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütme

              Madde 26 — Bu Yönetmelik hükümlerini İçişleri Bakanı ile Bayındırlık ve İskan Bakanı yürütür.

Kooperatifler ortaklarının belirli ekonomik çıkarlarının ve özellikle meslek ve geçimlerine ait ihtiyaçlarının sağlanıp korunmasını amaçladıkları için faaliyetin normal olarak sadece ortaklarla sınırlı olması gerekmektedir. Bu nedenle, bir kooperatifin kurumlar vergisi muafiyetinden yararlanabilmesi için ana sözleşmesinde sadece ortaklarla iş görülmesine ilişkin hüküm bulunması ve fiilen de bu hükme uyulması gerekmektedir.

Ortak içi işlem tabiri; kooperatifin ana sözleşmesinde belirtilen uğraş konusuna dahil olan ve kooperatif ortaklarıyla yapmış olduğu faaliyetleri ifade etmektedir.

Ortak dışı işlem ise, üyelerin kooperatifin menfaatlerini göz önüne alınarak üye olmayan kişilerle yapmış oldukları faaliyetlerdir. Ortak dışı işlemler, sadece ortak olmayanlarla yapılan işlemleri değil, ortaklarla kooperatif ana sözleşmesinde yer almayan konularda yapılan işlemleri de kapsamaktadır.

1163 sayılı Kooperatifler Kanunu’nun “Gelir gider farkları, bölünmesi ve paylara faiz verilmesine” ilişkin konuları düzenleyen 38. madde hükmü aşağıya alınmıştır.

“Madde 38 – Anasözleşmede aksine hüküm bulunmadığı takdirde ortaklarla yapılan muamelelerden bir yıllık faaliyet sonunda elde edilen hasılanın tamamı gelir gider farkı olarak kooperatifin yedek akçelerine eklenir.

 

Gelir gider farkının ortaklar arasında bölüşülmesi öngörülmüş ise bu bölünme ortakların muameleleri oranında yapılır.

            

Gelir-gider farkının en az % 50’si ortaklara dağıtıldıktan sonra, ortakların sermaye paylarına genel kurul kararı ile Devlet Tahvillerine verilen en yüksek faiz haddini geçmemek üzere faiz ödenebileceği anasözleşme ile hükme bağlanabilir.

 

Ortak dışı işlemlerden elde edilen hasılanın ortaklara sermaye payları oranında

Dağıtılabileceği anasözleşmede hükme bağlanabilir. Dağıtılmadığı takdirde, bunlar kooperatifin gelişmesine yarayacak işlerde kullanılmak üzere özel bir fonda toplanır.                               

            

Bir yıllık faaliyet neticeleri menfi olduğu takdirde açık, yedek akçelerden ve bunların kafi gelmemesi halinde ek ödemelerle veya ortak sermaye paylariyle karşılanır.

Menfi neticeler ortadan kaldırılmadıkça gelir gider farkı ve faiz dağıtımı yapılamaz.”

Ana sözleşmede gelir gider farkının ortaklar arasında bölüşülmesi öngörülmüş ise bu bölünme ortakların işlemleri oranında yapılır. Risturn denilen bu yönteme göre yalnız ortaklarla ortaklık statüsü kapsamında yapılan işlerden doğan kazançlarla ilgilidir. Bundan dolayı ortaklardan yapılan işlerden doğan kazançlarla, ortaklardan başka kimselerle yapılan işlerden doğan kazançların ayrılması gerekmektedir. Ayırma işleminde, ortaklarla yapılan iş hacminin genel iş hacmine oranı esas alınır. Bu şekilde hesaplanan risturnların ortaklara dağıtılması halinde, dağıtılan bu karlar ortaklar açısından kar dağıtımı olarak değerlendirilmeyecektir.

Risturnun hesaplama yöntemi Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 5. maddenin 1. fıkrasının (i) bendinde açıklanmıştır.

1 Seri No.lu Kurumlar Vergisi Tebliğinin “4.17. Şarta bağlı muafiyetlerin kaybedilmesi veya kazanılması” başlıklı bölümünde;

“…

   Kurumlar vergisinden belirli şartlara bağlı olarak muaf tutulan bir kurum veya kuruluşun muafiyet şartlarını ihlal etmesi halinde, bu şartların ihlal edildiği tarihten itibaren kurumlar vergisine tabi tutulması, muafiyet şartlarının tekrar kazanılması halinde ise izleyen hesap dönemi başından itibaren muafiyetten yararlandırılması gerekmektedir.” Açıklaması yer almaktadır.

Yapı Kooperatiflerinin Kurumlar Vergisi Muafiyetinden Yararlanmaları

Yukarıda yer verilen Kanun hükümleri uyarınca, kooperatiflerin kurumlar vergisinden muaf olabilmesi için ana sözleşmelerinde;

– Sermaye üzerinden kazanç dağıtılmaması,
– Yönetim kurulu başkan ve üyelerine kazanç üzerinden pay verilmemesi,
– Yedek akçelerin ortaklara dağıtılmaması,
– Sadece ortaklarla iş görülmesine (Yapı kooperatiflerinin kendilerine ait arsalarını kat karşılığı vererek her bir hisse için bir iş yeri veya konut elde etmeleri ortak dışı işlem sayılmaz)

ilişkin hükümler bulunması ve bu hükümlere fiilen de uyulması gerekmektedir.

Öte yandan, yapı kooperatiflerinde yukarıda belirtilen şartların yanı sıra;

-kuruluşundan, inşaatın sona erdiği tarihe kadar yönetim ve denetim kurullarında, söz konusu inşaat işlerini kısmen veya tamamen üstlenen gerçek kişilerle tüzel kişi temsilcilerine veya

-Kanunun 13 üncü maddesine göre bunlarla ilişkili olduğu kabul edilen kişilere veya sayılan bu kişiler ile işçi işveren ilişkisi bulunan kişilere yer vermemesi ve

-yapı ruhsatı ile arsa tapusunun kooperatif tüzel kişiliği adına tescil edilmiş olması

şartları da aranmaktadır.

Buna göre, öteden beri faaliyette bulunan ve 5422 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununa göre kurumlar vergisinden muaf olan yapı kooperatifleri ile 2006 yılı içinde kurulmuş olan yapı kooperatiflerinin 31.12.2006 tarihine kadar yukarıda belirtilen şartların tamamını sağlamaları gerekmektedir.

Belirtilen tarihe kadar söz konusu şartları yerine getirmeyen yapı kooperatifleri hakkında, Kurumlar Vergisi Kanununun geçici 1 inci maddesinin (8) numaralı fıkrası gereğince 01.01.2006 tarihinden geçerli olmak üzere kurumlar vergisi mükellefiyeti tesis edilecektir.

Kooperatifler bir yandan kurumlar vergisi mükellefleri arasında sayılmakla birlikte bir yanda da belirli şartları taşımaları halinde kurumlar vergisinden muaf tutulmuşlardır. Kooperatiflerin kurumlar vergisi muafiyeti 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 4. maddesinin 1.fıkrasının (k) bendinde aşağıdaki şekilde düzenlenmiştir. Anılan madde;

“k) Tüketim ve taşımacılık kooperatifleri hariç olmak üzere, ana sözleşmelerinde sermaye üzerinden kazanç dağıtılmaması, yönetim kurulu başkan ve üyelerine kazanç üzerinden pay verilmemesi, yedek akçelerin ortaklara dağıtılmaması ve sadece ortaklarla iş görülmesine (Yapı kooperatiflerinin kendilerine ait arsalarını kat karşılığı vererek her bir hisse için bir iş yeri veya konut elde etmeleri ortak dışı işlem sayılmaz.) ilişkin hükümler bulunup, bu hükümlere fiilen uyan kooperatifler ile bu kayıt ve şartlara ek olarak kuruluşundan inşaatın bitim tarihine kadar yönetim ve denetim kurullarında, söz konusu inşaat işlerini kısmen veya tamamen üstlenen gerçek kişilerle tüzel kişi temsilcilerine veya Kanunun 13. maddesine göre bunlarla ilişkili olduğu kabul edilen kişilere veya yukareda sayılanlarla işçi ve işveren ilişkisi içinde bulunanlara yer vermeyen ve yapı ruhsatı ile arsa tapusu kooperatif tüzel kişiliği adına tescil edilmiş olan yapı kooperatifleri.” Hükmünü ihtiva etmektedir.

Kooperatifler, üyelerin meslek ve geçimlerine ait ihtiyaçlarının karşılıklı dayanışma ve yardımlaşma ile sağlanması esasıyla kurulmaktadırlar. Kurumlar Vergisi Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (k) bendi ile de tüketim ve taşımacılık kooperatifleri dışında kalan kooperatifler belirli şartlarla kurumlar vergisinden muaf tutulmuşlardır.

Yapı kooperatiflerinin yapı ruhsatı veya arsa tapusunun kooperatif tüzel kişiliği adına bulunmadığı durumlarda da muafiyetten yararlanılması mümkün değildir. Örneğin, inşaatı üstlenen müteahhit adına düzenlenecek bir yapı ruhsatı, yapı kooperatifinin muafiyetten yararlanmasını engelleyecektir. (2 Seri No.lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliği’nin 1. maddesiyle değiştirilen cümle, Yürürlük; 22.04.2008) Henüz arsa temini veya inşaat aşamasına gelmemiş bulunan dolayısıyla, işyeri veya konut teminine yönelik faaliyeti bulunmayan kooperatifler için bu şartlar aranmayacaktır. Örneğin, arsa tapusu kooperatif tüzel kişiliğine ait olmakla birlikte, henüz inşaat aşamasına gelmemiş bulunan konut yapı kooperatifinden inşaat ruhsatına ilişkin şart aranmayacaktır.

T.C. Başbakanlık Toplu Konut İdaresi Başkanlığı, konut ihtiyacının karşılanması amacıyla konut ve arsa üretimi yapmakta olup yapı kooperatifleri, T.C. Başbakanlık Toplu Konut İdaresi Başkanlığı tarafından tahsis edilen arsa ve araziler üzerine konut veya işyeri yapabilmekte, ayrıca 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu’na göre kurulan kooperatif birlikleri veya kooperatifler merkez birlikleri de kooperatiflere arsa temini veya tahsisinde görevli ve/veya yetkili olabilmektedirler.

Yapı kooperatiflerinin muafiyetinde özel şartlar

Yapı kooperatiflerinde muafiyetten yararlanabilmek için yukarıda belirtilen şartlara ilaveten;

—Kuruluşlarından, yapı inşaatlarının sona erdiği tarihe kadar yönetim ve denetim kurullarında, söz konusu inşaat işini kısmen veya tamamen üstlenen gerçek kişilerle tüzel kişi temsilcilerine ve Kurumlar Vergisi Kanununun 13. maddesine göre bunlarla ilişkili kişilere veya işçi işveren ilişkisi bulunan kişilere yer verilmemesi,

—Yapı ruhsatı ile arsa tapusunun kooperatif tüzel kişiliği adına olması gerekmektedir.

Buna göre, yapı kooperatiflerinin muafiyetten yararlanabilmeleri için, kuruluşlarından inşaatın sona erdiği tarihe kadar yönetim ve denetim kurullarında, inşaat işini üstlenen gerçek kişilerle tüzel kişi temsilcilerine veya bunlarla ilişkili kişi kabul edilen kişi ve kurumlara veya bunlarla işçi ve işveren ilişkisi içinde bulunanlara yer vermemeleri gerekir.

Burada sözü geçen ilişkili kişi, inşaat işini üstlenen gerçek kişilerle tüzel kişilerin,

—Ortaklarını,

—Ortaklarının ilgili bulunduğu gerçek ve tüzel kişileri,

—Ortaklarının idaresi, denetimi veya sermayesi bakımından doğrudan veya dolaylı olarak bağlı bulunduğu ya da nüfuzu altında bulundurduğu gerçek ve tüzel kişileri,

—Ortaklarının eşlerini,

—Ortaklarının veya eşlerinin üst soyları (usul) ve alt soyları (füru) ile üçüncü derece dahil yansoy hısımları ile kayın hısımlarını

kapsamaktadır.

Yapı kooperatiflerinde ortak dışı işlemler

Yapı kooperatiflerinin, arsalarını kat karşılığı vererek işyeri veya konut elde etmeleri ortak dışı işlem sayılacaktır. Ancak, bu kooperatiflerin, her bir hisse için bir işyeri veya konut elde etmesi halinde, bu işlem ortak dışı işlem olarak kabul edilmeyecektir.

Yapı kooperatifi tarafından inşa edilen işyeri ve konutlarda yaşayan insanların sosyal ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla sosyal tesislerin kat karşılığı inşa ettirilmesi de ortak dışı işlem sayılmayacaktır. Bu tesislerin yapımını müteakip, kooperatif tarafından işletilmesi halinde, işletilmeye başlandığı tarihte muafiyet şartı ihlal edilmiş sayılacaktır.

Kooperatiflerin konut inşa etmek üzere kum, çimento, demir v.b. malzeme satın alması, söz konusu inşaata finansman sağlamak üzere üçüncü kişilerden kredi temin etmesi de ortak dışı işlem olarak değerlendirilmeyecektir.

İşyeri veya konut inşa etmek üzere kurulan bir yapı kooperatifinin ortaklarından topladığı paraları değerlendirerek nemalandırması halinde, söz konusu nemaların Gelir Vergisi Kanunu’nun geçici 67. maddesine göre vergilendirilmiş olması ve ortaklara dağıtılmayarak kooperatif amaçları doğrultusunda harcanması şartıyla, muafiyet şartları ihlal edilmiş olmayacaktır.

Kooperatife ait taşınmazların, ortaklara veya ortak olmayanlara kiraya verilmesi veya kooperatifin inşa ettiği konut veya işyerlerinin ortaklara dağıtımından sonra elinde kalan işyeri, konut veya arsaların satılması ortak dışı işlem sayılacaktır.

Kooperatifin amacını gerçekleştirmesinden sonra elinde kalan malzeme, alet ve edevatın satılması ortak dışı işlem olarak değerlendirilmeyecektir.

Öte yandan, bazı kooperatiflerin ana sözleşmelerinde, “ortakların sosyal, kültürel ekonomik ihtiyaçlarını karşılamak üzere gerekli tesisleri kurmak, işletmek veya kiraya vermek ….” hükmü yer alabilmektedir. Ana sözleşmelerinde söz konusu hüküm olsa dahi fiilen söz konusu tesislerin kurulup bizzat işletilmesi veya kiraya verilmesi ortak dışı işlem olarak değerlendirilecektir. Bu hükmün, ana sözleşmede yer alması tek başına mükellefiyet için yeterli olmayacaktır.

Sadece ortaklarla iş görülmesi

Kooperatifler ortaklarının belirli ekonomik çıkarlarının ve özellikle meslek ve geçimlerine ait ihtiyaçlarının sağlanıp korunmasını amaçladıkları için faaliyetin normal olarak sadece ortaklarla sınırlı olması gerekmektedir. Bu nedenle, bir kooperatifin kurumlar vergisi muafiyetinden yararlanabilmesi için ana sözleşmesinde sadece ortaklarla iş görülmesine ilişkin hüküm bulunması ve fiilen de bu hükme uyulması gerekmektedir.

Ortak dışı işlemler, sadece ortak olmayanlarla yapılan işlemleri değil, ortaklarla kooperatif ana sözleşmesinde yer almayan konularda yapılan işlemleri de kapsamaktadır.    

Yedek akçelerin dağıtılmaması

Kooperatiflerce ayrılan yedek akçelerin ortakların sermayeye iştirak oranlarına veya kooperatif ile yaptıkları muamele miktarlarına ya da başka bir esasa göre dağıtılmasına izin verilmemiştir. Bu nedenle, bir kooperatifin kurumlar vergisi muafiyetinden yararlanabilmesi için ana sözleşmesinde ayrılan yedek akçelerin ortaklara dağıtılmamasına ilişkin hüküm bulunması ve fiilen de bu hükme uyulması gerekmektedir.

4.13.1.2. Yönetim kurulu başkan ve üyelerine kazanç üzerinden hisse verilmemesi

Yönetim kurulu başkan ve üyelerine kazanç üzerinden hisse verilmesi sermaye şirketlerine ait bir özelliktir. Kooperatiflerin, elde ettikleri kazancı yönetim kurulu başkan ve üyelerine dağıtması durumunda, kooperatiflerin sermaye şirketlerinden farkı kalmayacaktır. Bu nedenle, bir kooperatifin kurumlar vergisi muafiyetinden yararlanabilmesi için ana sözleşmesinde yönetim kurulu başkan ve üyelerine kazanç üzerinden hisse verilmemesine ilişkin hüküm bulunması ve fiilen de bu hükme uyulması gerekmektedir.

4.13.1.1. Sermaye üzerinden kazanç dağıtılmaması

Sermaye üzerinden kazanç dağıtılması sermaye şirketlerine ait bir özelliktir. Kooperatiflerin elde ettikleri kazancı ortaklarına sermaye paylarına göre dağıtması durumunda, kooperatiflerin sermaye şirketlerinden farkı kalmayacaktır. Bu nedenle, bir kooperatifin kurumlar vergisi muafiyetinden yararlanabilmesi için ana sözleşmesinde sermaye üzerinden kazanç dağıtılmamasına ilişkin hüküm bulunması ve fiilen de bu hükme uyulması gerekmektedir.